🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:28:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्लवन
plavana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्लवन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. उछलना । कूदना ।
२. तैरना ।
३. बाढ़ । जलप्लावन (को॰) ।
४. उड़ना (को॰) ।
५. घोड़े की एक चाल (को॰) ।
६. ढालवाँ जमीन (को॰) ।
प्लवन २ वि॰ नत । नीचे की ओर झुका हुआ (को॰) । ढालू । ढालवाँ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्लवन mf(आ)n. inclined, stooping down towards (cf. प्राग्-उदक्-प्ल्˚)
प्लवन m. a monkey, L.
प्लवन n. swimming, plunging into or bathing in (comp.), MBh.; Gīt.; Rājat.; Suśr.
flying, MBh.; R.
leaping, jumping over (comp.), R.
capering (one of a horse's paces), Sāṃkhyak., Sch.
a kind of water Cyperus, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (715,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्लवन1 a. [प्लु-ल्युट्] Inclined, stooping down. --नं 1 Swimming. --2 Bathing, plunging into; Māl. 1. 19. --3 Flying. --4 Jumping, leaping. --5 A great flood, deluge. --6 A declivity. --7 One of a horse's paces (capering). [1] Correction submitted by on 20170203. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/335. note: adjective.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0782-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्लवन त्रि० प्लु--ल्यु । १ निम्ने प्रबणे क्रमनिम्नतां गन्तरि “प्रागुदक् प्लवनां भूमिं कारयेत् यत्नतो नरः” ति० त० मत्स्यपु० । भावे ल्युट् । जलोपरि गतौ न० (भाणा) ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4543,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्लवनः, त्रि, (प्लवते इति । प्लु + ल्यु ।) प्रवलः । क्रमनिम्नभूम्यादिः । यथा, -- [] “प्रागुदक्प्लवनां भूमिं कारयेत् यत्नतो नरः ॥” इति तिथ्यादितत्त्वे मत्स्यपुराणम् ॥ (क्ली, प्लु + ल्युट् । प्लवः । यथा, -- “शयनञ्चासनं वापि नेच्छेद्बापि द्रवोत्तरम् । नाग्न्यातपौ न प्लवनं न यानं नापि वाहनम् ॥” इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ अध्यायः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-376-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें