🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:25:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

फक्किका
phakkikā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
फक्किका संज्ञा स्त्री॰ [अ॰]
१. ग्रंथ का वह अंश जो शास्त्रार्थ, गूढ़ व्याख्या में दुरूह स्थल को स्पष्ट करने के लिये कहा जाय । कूट प्रश्न ।
२. अनुचित व्यवहार ।
३. धोखीबाजी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फक्किका f. a previous statement or thesis to be maintained (= पुर्व-पक्ष, चोद्य, देश्य), L.
logical exposition, W.
a sophism, trick, fraud, ib.
a collection of 32 letters, a Grantha, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (716,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फक्किका 1 A position, an argument to be proved, a thesis or assertion to be maintained; फणिभाषितभाष्यफक्किका विषमा कुंडलनामवापिता N. 2. 95. --2 A prejudice, preconceived opinion. --3 A sophistical argument, sophism. --4 A trick, fraud. --5 Logical exposition.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0782-1)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फक्किका स्त्री फक्क--धातुनिर्देशे भावे ण्वुल्--टाप् अतै- त्त्वम् । १ असद्व्यवहारे (फाँकि) २ तत्त्वनिर्णयार्थं पूर्वपक्षे च “फणिभाषितभाष्यफक्किका” इति नैषधम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4549,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फक्किका, स्त्री, (फक्व + “धात्वर्थनिर्द्देशे ण्वुल् वक्तव्यः ।” इति वार्त्तिकोक्त्या ण्वुल् । टापि अत इत्वम् ।) असद्व्यवहारः । फाकि इति भाषा । तत्पर्य्यायः । चोद्यम् २ देश्यम् ३ पूर्व्वपक्षः ४ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, नैषधे । २ । ९५ । “फणिभाषितभाष्यफक्विका विषमा कुण्डलनामवापिता ॥”) न्यायसम्बन्धिव्याख्या । यथा, -- “श्रीमता मथुरानाथतर्कवागीशधीमता । विषदीकृत्य दर्श्यन्ते द्वितीयमणिफक्विकाः ॥” इत्यनुमानखण्डटीकारम्भे मथुरानाथः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-378-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें