🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:59:00 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

फणिन्
phaṇin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फणिन् m. ‘hooded’, a serpent (esp. Coluber Naga), Kāv.; Kathās.; Pur.
N. of Rāhu and Patañjali, L.; Cat.
a species of shrub, L.
फणिन् n. (prob.) tin or lead, Kālac.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (716,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फणिन् m. [फणा अस्त्यस्य इनि] 1 A hooded serpent, serpent or snake in general; उद्गिरतो यद्गरलं फणिनः पुष्णासि परिमलोद्गारैः Bv. 1. 12, 58; फणी मयूरस्य तले निषीदति Rs. 1. 13; R. 16. 17; Ku. 2. 21. --2 An epithet of Rāhu. --3 An epithet of Patañjali, the author of the Mahābhāṣya on Pāṇini's Sūtras; फणिभाषितभाष्यफक्किका N. 2. 95. --Comp. --इंद्रः, --ईश्वरः {1} an epithet of the serpentdemon Śeṣa. {2} of Ananta, the lord of serpents. {3} of Patañjali. --केश (स) रः = नागकेशर. --खेलः a quail. --तल्पगः an epithet of Viṣṇu (who uses Śeṣa as his couch). --पतिः {1} an epithet of Śeṣa or of Vāsuki. {2} of Patañjali. --प्रियः wind. --फेनः opium. --भाष्यं Mahābhāshya (the commentary of Patañjali on Pāṇini's Sūtras). --भुज् m. {1} a peacock. {2} an epithet of Garuḍa. --मुखं a kind of spade used by house-breakers. --लता, --वल्ली betel-pepper.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0783-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फणिन् पु० फणा अस्त्यस्य इनि । दर्वीकरे सर्पभेदे अमरः । अहिशब्दे ५८१ पृ० तद्भेदाः दृश्याः । २ सर्पिणीनामकौ- षधौ स्त्री राजनि० । ३ शेषावतारे पतञ्जलमुनौ पु० स च पाणिनीयभाष्यकारकः योगमूत्रकारकश्च तयौर्भेद ऐक्यं वा
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4550,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें