🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:46:11 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

बदरी
badarī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बेर के पेड़ के नाम (2.4.36) कर्कन्धू · कोलि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
बदरी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. बेर का पेड़ या फल ।
२. कपास का पौधा (को॰) ।
बदरी पुं २ संज्ञा स्त्री॰ [हि॰ बादली] दे॰ बदली ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बदरी (ई), f. See below
बदरी f. the jujube tree (also wrongly for its berry), ŚāṅkhŚr.; MBh. &c.
the cotton shrub, L.
Mucuna Pruritus, L.
N. of one of the sources of the Ganges &c. (= बदरिका), MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (719,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बदरी 1 The jujube tree; see बादरायण. --2 = बदरिका (2) above. --3 The cotton shrub. --Comp. --छदः a kind of perfume. --तपोवनं the penancegrove at Badarī; Ki. 12. 33. --नाथः N. of a temple at Badarī. --नारायणः N. of a place. --पत्रं a kind of perfume (नरवी). --फलं a fruit of the jujube tree. --वनं (णं) a wood or thicket of jujube trees. --वासा an epithet of Durgā. --शैलः a rocky eminence at Badarī.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0786-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ब(व)दरी स्त्री ब(व)दर + गौरा० ङीष् । १ कोलिवृक्षे अमरः २ कार्पास्यां शब्दर० कपिकच्छ्वाम् राजनि० । ततः षील्क० पाके कुणच् । वदरीकुण तत्पाके न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4557,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बदरी, स्त्री, (बदर + गौरादित्वात् ङीष् । बदरि + कृदिकारादिति पक्षे ङीष् वा ।) कोलि- वृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ३६ ॥ (अस्याः पर्य्यायो बदरशब्दे द्रष्टव्यः । यथा, भागवते । १ । ७ । ३ । “तस्मिन् स आश्रमे व्यासो बदरीखण्डमण्डिते ॥”) कार्पासी । इति शब्दरत्नावली ॥ कपिकच्छुः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (बदर्य्याः फलम् हरी- तक्यादिभ्यश्चेति विकारार्थस्य लुक् । बदरी- फलम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-391-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "बदरी" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें