🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:38:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

बंदी
baṃdī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
बंदी २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ वन्दी (=कैदी)] बंदी होने की दशा । कैद ।
बंदी ३ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ वंदिनी] एक प्रकार का आभुषण जिसे स्त्रियाँ सिर पर पहनती हैं । दे॰ बंदनी । उ॰—चटकीले चेहरे पर बंदी छवि दै दी त्यौ ।—नट॰, पृ॰ ११० ।
बंदी ४ संज्ञा स्त्री॰ [फा़॰ बंद + हिं॰ ई (प्रत्य॰)] दुकान आदि बंद होने, काम काज स्थगित होने या किसी कार्य के रुक जाने की स्थिति ।
बंदी ५ संज्ञा पुं॰ [फा़॰] कैदी । यौ॰—बदीघर । बंदीखाना । बंदीछोर ।
बंदी ६ संज्ञा स्त्री॰ [फा़॰] [बंदा का स्त्री॰] दासी । चेरी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बन्दी f. (cf. Pers. بنده) a male or female prisoner, Kālid.; Bhaṭṭ.
prey, booty, spoil, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (720,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बंदिः --दी f. 1 Bondage, confinement. --2 A prisoner, captive; Ku. 2. 61.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0786-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व(व)न्दी, स्त्री, (वन्दि + “कृदिकारादक्तिनः ।” इति ङीष् ।) वन्दिः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (यथा, कुमारे । २ । ५२ । “गोप्तारं सुरसैन्यानां यं पुरस्कृत्य गोत्रभित् । प्रत्यानेष्यति शत्रुभ्यो वन्दीमिव जयश्रियम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-265-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "बन्दी" आता है (18)
सौखसुप्तिक वैतालिक । स्तुतिपाठक । बंदीकारागुप्त बंदी । कैदीभाट राजाओं का यश वर्णन करनेवाला कवि । चारण । बंदीसौखशायिक वैतालिक । स्तुतिपाठक । अर्थिक । बंदीसौखशायनिक वैतालिक । स्तुतिपाठक । अर्थिक । बंदीसौखयानिक भाट । बंदी । स्तावकसौखशय्यिक वैतालिक । स्तुतिपाठक । बंदी । आर्थिकसौखरात्रिक बंदी । वैतालिक । स्तुतिपाठक । अर्थिकअसीर कैदी । बंदीकैदी वह जो कैद किया गया हो । वह जिसे कैद की सजा दी गई हो । बंदी । बँधुवाअववोधक बंदी । चारणबंदीजन बंदी । चारणतख्तबंद बंदी । कैदीकारावासी कैदी । बंदीस्तावक स्तव या स्तुती करनेवाला । गुणकीर्तन करनेवाला । प्रशंसकप्रतियत्न लालच । प्राप्ति या लाभ की इच्छाबेताल बैताल । दे॰ 'वेताल'जंजीरी जंजीरेदार
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें