🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:28:08 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

बीभत्सु
bībhatsu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
बीभत्सु संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पांडुपुत्र अर्जुन ।
२. अर्जुन वृक्ष ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बीभ˚त्सु mfn. loathing, detesting, feeling disgust or repugnance, RV.; AV.; Kauś.
reserved, coy (said of a woman), RV. i, 164, 8
बीभ-˚त्सु m. N. of Arjuna, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (733,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बीभत्सु a. 1 Loathing, abhorring, detesting. --2 Disgusted. --त्सुः An epithet of Arjuna; (Mb. thus explains the word: --न कुर्यां कर्म बीभत्सं युध्यमानः कथंचन । तेन देवमनुष्येषु बीभत्सुरिति विश्रुतः ॥.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0798-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बीभत्सु पु० बध--निन्दने स्वार्थे सन् उ । १ अर्जुने । भा० वि० ४४ अ० अस्यनिरुक्तिव अन्यथोक्ता यथा “न कुर्य्यां कर्म बीभत्सं युध्यमानः कथञ्चनः तेन देवम- नुष्येषु बीभत्सुरिति विश्रुतः” । बीभत्सुरिति भदि कल्याणे सुखे चेत्यस्य सनि रूपम्” नीलक० । तत्र पृषो० इटो- ऽभावो नलोपश्च । अन्ये तु बीभत्सकर्मरहितत्वात् वि- रोधिलक्षणया तन्निन्दनकारित्वाद्वा तथात्वमित्याहुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4578,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बीभत्सुः, पुं, (बीभत्सतीति । वध + सन् + उ । युद्धे न्यायपथेन शत्रुहननादस्य तथात्वम् । एतन्निरुक्तिरुक्ता । यथा, महाभारते ४ । ४२ । १८ । “न कुर्य्यां कर्म्म बीभत्सं युध्यमानः कथञ्चन । तेन देवमनुष्येषु बीभत्सुरिति विश्रुतः ॥”) अर्ज्जुनः । यथा, -- अर्ज्जुनः फाल्गुनो जिष्णुः किरीटी श्वेत- वाहनः । बीभत्सुर्विजयः कृष्णः सव्यसाची धनञ्जयः ॥ इति महाभारते । ४ । ४२ । ९ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-431-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें