🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:31:40 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

बुस
busa
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बुस n. (prob.) vapour, mist, fog, RV. x, 27, 4
chaff and other refuse of grain, any refuse or rubbish, Kauś.; Suśr.
water, Naigh.; Nir.
dry cow-dung, W.
the thick part of sour curds, ib.
wealth, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (735,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बुसं(षं) 1 Chaff. --2 Rubbish, refuse. --3 Dry cowdung. --4 Wealth. --5 The thick part of sour curds. --6 Water (Ved.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0799-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बुष(स) न० बुस्यते उत्सृज्यते बुस--उत्सर्गे च पृषो० वा षत्वम् । (आगडा) १ तुच्छवान्ये फलरहितधान्ये अमरः । अयं बोपधः २ उदके वेदनिघण्टुः ततः तृणा- चतुरर्थ्यां स । बुसस तत्समीपादौ त्रि०। पृषो० दीर्थः बूसमप्यत्र ।
बुस उत्सर्गे दि० पर० सक० सेत् । बुस्यति । इरित् अबुसत् अबोसीत् बुबीस
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4587,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बुस, य इर् हानौ । इति कविकल्पद्रुमः । (दिवा०- पर०-सक०-सेट् ।) य बुस्यति जलं मेघः त्यज- तीत्यर्थः । इर् अबुसत् अबोसीत् । अस्मात् पुषादित्वान्नित्यं ङ इत्यन्ये । इति दुर्गादासः ॥
बुसं, क्ली, (बुस्यते तुच्छत्वादुत्सृज्यते इति । बुस्य इरुत्सर्गे + “इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः ।” ३ । १ । [] १३५ । इति कः ।) तुच्छधान्यम् । आगडा इति भाषा । तत्पर्य्यायः । कडङ्गरः २ । इत्य- मरः । २ । ९ । २२ ॥ बुषम् २ । इति भरतः ॥ बूषम् ४ । इति शब्दरत्नावली ॥ (उदकम् । यथा, ऋवेदे । १० । २७ । २४ । “आविः स्वः कुणुतेगृहते बुसम् ॥” “बुसमुदकम् ॥” इति सायङः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-437-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें