🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:46:23 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भंगुर
bhaṃgura
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भंगुर १ वि॰ [सं॰ भङ्गुर]
१. भंग होनेवाला । नाशवान् । जैसे,— क्षणभगुर ।
२. कुटिल ।
३. टेढ़ा । वक्र ।
भंगुर संज्ञा पुं॰ नदी का मोड़ या घुमाव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भङ्गुर mf(आ)n. apt to break, fragile, transitory, perishable, Kāv.; Pur. &c.
changeable, variable, Kathās.; Rājat.
bent, curled, crisped, wrinkled, Kāv.; Kathās.
fraudulent, dishonest, W.
भङ्गुर m. a bend or reach of a river, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (744,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भंगुर a. [भंज्-घुरच्] 1 Apt to break, fragile, brittle. --2 Frail, transitory, transient, perishable; आमरणांताः प्रणयाः कोपास्तत्क्षणभंगुराः [] H. 1. 188; Śi. 16. 72. --3 Changeful, variable. --4 Crooked, bent. --5 Curved, curled; शशिमुखि तव भाति भंगुरभ्रूः Gīt. 10. --6 Fraudulent, dishonest, crafty. --रः The bend of a river. --Comp. --निश्चय a. vacillating, unsettled in mind.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0807-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भङ्गुर त्रि० भन्ज--घुरच् । १ स्वयं भञ्जनशीले जटा० । २ कुटिले २ नदीनां वक्रे च शब्दमा० । ४ प्रियङ्गौ ५ अतिविषायाम् च (आतैच्) स्त्री राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4634,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भङ्गुरः, त्रि, (भज्यते स्वयमेवेति । भन्ज + “भञ्ज- भासमिदो घुरच् ।” ३ । २ । १६१ । इति कर्म्म- कर्त्तरि घुरच् । घित्वात् कुत्वमिति काशिका । स्वयं भञ्जनशीलः । यथा, भागवते । ७ । ७ । ४३ । “कामान् कामयते काम्यैर्यदर्थमिह पूरुषः । स वै देहस्तु पारक्यो भङ्गुरो यात्युपैति च ॥”) कुटिलः । इति जटाधरः ॥
भङ्गुरः पुं, (भञ्ज + धुरच् । कुत्वञ्च ।) नद्या वङ्कः । इति शब्दमाल्य । नदीर वाँक इति भाषा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-477-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भंगुर" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें