🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:08:17 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भाद्रपदा
bhādrapadā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भाद्रपदा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] एक नक्षत्रपुंज का नाम । विशेष— इसके दो भाग किए गए हैं— पूर्वा भाद्रपदा और उत्तरा भाद्रपदा । पूर्वा भाद्रपदा यमल आकृति की है । यह उत्तर ओर अक्षांश से २४° पर है और इसमें दो तारे हैं । उत्तरा भाद्रपदा की आकृति शय्या के आकार की है और यह अक्षांश से ३६° उत्तर ओर है । इसमें भी दो तारे हैं । पूर्वा भाद्रपदा का देवता अजएकपात् और उत्तरा भाद्रपदा का अहिबुँध्न्य है । पहली कुंभ राशि में और दूसरी मीन में मानी जाती है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भाद्र—पदा f. du. and pl. = भद्र-पदा N. common to the 3rd and 4th Nakṣatras (q.v.), Sūryas.; VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (752,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भाद्रपदा स्त्री ब० व० । भद्रस्येदं अण् भाद्रमिव पदमा- साम् । अश्विन्यवधिके पञ्चविंशषड्विंशयोर्नक्षत्रयोः । १ तद्युक्ता पौर्णमासी अण् ङीप् । २ भाद्रमासस्य पौर्ण- मास्याम् साऽत्र मासे अण् । ३ चान्द्रे भाद्रे मासि पु० । तादृशे ४ पक्षे ५ गुरुवर्षभेदे च कार्त्तिकशब्दे दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4652,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भाद्रपदा, स्त्री, पूर्व्वभाद्रपदानक्षत्रम् । उत्तर- भाद्रपदानक्षत्रम् । तत्पर्य्यायः । प्रौष्ठपदा २ । इत्यमरः । १ । ३ । २२ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-498-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬