🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:37:27 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भाम
bhāma
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भाम १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. क्रोध ।
२. प्रकाश । दीप्ति ।
३. सूर्य ।
४. बहनोई ।
५. मंदार । अर्क (को॰) ।
६. एक वर्णवृत्त का नाम जिसके प्रत्येक चरण में भगण, मगण और अत में तीन सगण होते हैं (भ म स स स) ।
भाम २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ भामा] स्त्री । उ॰— आनि पर भाम विधि बाम तेहि राम सों सकत संग्राम दसकंध काँधो ।— तुलसी (शब्द॰) ।
२. कृष्ण की पत्नी सत्यभामा का एक नाम (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. भाम m. (for 2. See p. 752, col. 3) light, brightness, splendour, RV.
2. भाम m. (for 1. See p. 751, col. 1; for 3. below) passion, wrath, anger, RV.; AV.; VS.; ŚBr.; BhP.
(with कवि), N. of a poet, Cat.
3. भाम or भामक, m. a sister's husband, BhP.; L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (751,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भामः [भाम्-घञ्] 1 Brightness, lustre, splendour. --2 The sun --3 Passion, wrath, anger. --4 A sister's husband. --मा 1 A passionate woman. --2 N. of one of the wives of Kṛṣṇa, usually called सत्यभामा. --Comp. --नी m. the Supreme being.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0813-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भाम क्रोधे भ्वा० आत्म० अक० सेट् । भामते अभामिष्ट बभामे ।
भाम पु० भाम--घञ् । १ क्रोधे निघण्टुः । भा--भावे म । २ दीप्तौ च । कर्त्तरि स । ३ सूर्य्ये मेदि० । ४ अर्कवृक्षे च । ५ भ- गिनीपतौ पु० शब्दरत्ना ६ कोपनायां स्त्रियां स्त्री मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4652,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भाम, ङ क्रोधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०- आत्म०-अक०-सेट् ।) ङ, भामते । इति दुर्गा- दासः ॥
भाम, त् क कोपने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ अदन्त- चुरा०-पर०-अक०-सेट् ।) अवभामत् । इति दुर्गादासः ॥
भामः, पुं, (भामनमिति । भाम क्रोधे + घञ् ।) क्रोधः । (यथा, ऋग्वेदे । ५ । २ । १० । “मदेचिदस्य प्ररुजन्ति भामा न वरन्ते परिबाधो अदेवीः ॥” “भामाः क्रोधा दीप्तयो वा ।” इति तद्भाष्ये सायङः ॥ भातीति । भा + “अर्त्तिस्तुसुहुसृधृ- क्षिक्षुभायावापदीति ।” उणा० १ । १३९ । इति मन् ।) सूर्य्यः । (भा + भावे मन् ।) दीप्तिः । इति मेदिनी । मे, २१ ॥ भगिनीपतिः । इति शब्द- रत्नावली ॥ (यथा, देवीभागवते । ६ । १६ । ४९ । “गुरुं मित्रं तथा भामं पुत्त्रञ्च भगिनीं तथा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-499-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें