🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:46:48 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भाव्य
bhāvya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भाव्य १ वि॰ [सं॰]
१. अवश्य होनेवाला । जिसका होना बिलकुल निश्चित हो । भावी ।
२. भावना करने योग्य । सिद्ध या सावित करने योग्य ।
भाव्य २ संज्ञा पुं॰ होनी । भावी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भाव्य᳙ mfn. (fr. √ भू or its Caus.) future, about to be or what ought to be or become, RV. &c. &c. (in later language often used as fut. tense of √ भू; cf. भाविन्)
to be effected or accomplished or performed, Kum.; BhP.
to be apprehended or perceived, Kathās.
to be (or being) imagined or conceived, AṣṭāvS. (cf. दुर्-भ्˚)
easy to guess or understand, Vām.
to be (or being) argued or demonstrated or admitted or approved, Yājñ.; Kāv.
to be convicted, Mn. viii, 60
भाव्य m. N. of a man (= भावयव्य, Nir.), RV. i, 126, 1 (others ‘to be worshipped’, others ‘future’)
of a king (= भाव्य-रथ or भानु-रथ), VP.
भाव्य n. (impers.) it is to be by (instr.), Mn. v, 150
it should be understood, Mṛcch., Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (755,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भाव्य a. [भूण्यत्] 1 About to be or happen; oft. used impersonally like भवितव्यं q. v.; किं तैर्भाव्यं मम सुदिवसैः Bh. 3. 41. --2 Future. --3 To be performed or accomplished. --4 To be conceived or imagined. --5 To be proved or demonstrated. --6 To be determined or investigated. --व्यं 1 What is destined or sure to happen in the future. --2 Futurity.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0815-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भाव्य न० भू--आवश्यके भावे ण्यत् । १ अवश्यभवितव्ये । भू- कर्त्तरि यत् भव्य स्वार्थे अण् । २ भव्यशब्दार्थे “भावीत्य- वश्यं यत् भाव्यं तत्र ब्रह्मा न बाधकः” कालि० पु० ३८ अ०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4668,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भाव्यं, क्ली, अवश्यभवितव्यम् । इति भूधातो- रवश्यम्भावार्थे भावे ध्यण्प्रत्ययेन निष्पन्नम् । यथा । विप्रेण शुचिना भाव्यम् । इति मुन्ध- बोधव्याकरणम् ॥ प्रयोगदर्शनात् कर्त्तरि च तत्र त्रि । यथा, -- “कृतस्य करणं नास्ति दैवाधिष्ठितकर्म्मणः । भावीत्यवश्यं यद्भाव्यं तत्र ब्रह्माप्यवाधकः ॥” इति कालिकापुराणे ३८ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-508-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें