🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:46:18 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भेदन
bhedana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भेदन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ भेदनीय, मेद्य]
१. भेदने की क्रिया । छेदना । वेधना । विदीर्ण करना ।
२. अमलबेत ।
३. हींग ।
४. सुअर ।
५. चीरना ।
भेदन २ वि॰
१. भेदनेवाला । छेदनेवाला ।
२. दस्त लानेवाला । रेचक । दस्तावर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भे˚दन &c. See p. 766.
भेदन mfn. breaking, cleaving, splitting, rending, piercing, dividing, separating, MBh.; R. &c.
(ifc.) causing to flow, giving free course (to a river), Pañcar.
causing pain in the joints or limbs, Suśr.
loosening (the faeces), cathartic, purgative, ŚārṅgS.
destroying, dissolving, relieving (cf. हृदय-ग्रन्थि-भ्˚)
भेदन m. a hog, L.
Rumex Vesicarius, L.
भेदन n. the act of breaking, cleaving &c., MBh.; R. &c.
bursting, parting asunder, breach, fracture, KātyŚr.; Suśr.; Prāyaśc.
the passing (through an asterism), VarBṛS.
disclosure, betrayal (of a secret), Kathās.
embroilment, disunion, discord, MBh.; Kām.; Rājat.
discrimination, W.
a purgative, Suśr.
Asa Foetida, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (757,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भेदन a. [भिद्-णिच् ल्यु ल्युट् वा] 1 Breaking, dividing &c. --2 Loosening (as the feces), purgative. --नं 1 Splitting, breaking, rending. --2 Dividing, separating. --3 Distinguishing. --4 Sowing dissensions, creating discord. --5 Dissolving, loosening. --6 Disclosing, betraying. --7 Disunion, discord. --8 Asa Fœtida. --9 (In astr.) Passing through a constellation. --नः A hog.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0825-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भेदन त्रि० भेदयति भिद--णिच्--ल्यु । १ विरेचने २ विशेषणे च ३ हिङ्गौ न० ४ शूकरे ५ अम्लवेतसे च पु० राजनि० । भिद- भावे ल्युट् । ६ विदारणे ७ द्वैधीकरणे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4701,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भेदनं, क्ली, (भिद्यतेऽनेनेति भिद् + ल्युट् ।) हिङ्गु । इति राजनिर्घण्टः ॥ विदारणम् । इति भिदधातोर्भावेऽनट् प्रत्ययेन निष्पन्नम् ॥ (भेदकारके, त्रि ॥ यथा, भागवते । ३ । २६ । २ । “यदाहुर्वर्णये तत् ते हृदयग्रन्थिभेदनम् । “अहङ्कारनिवर्त्तकमिति स्वामिव्याख्यानम् ॥” विरेचनकारके च । यथा च सुश्रुते । १ । १८८ । १४ ॥ सर्व्वं पित्तकरं मद्यमम्लं दीपनरोचनम् । भेदनं कफवातघ्नं हृद्यं वस्तिविशोधनम् ॥”)
भेदनः, पुं, (“भिद्यतेऽनेनेति ।” भिद + ल्युट् ।) अम्लवेतसः ॥ (भिनत्ति भूमिमिति । ल्युः ॥ शूकरः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-542-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भेदन" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें