🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:17:34 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भेद्य
bhedya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भेद्य १ वि॰ [सं॰] भेदन करने योग्य । जो भेदा या छेदा जा सके ।
भेद्य २ संज्ञा पुं॰
१. शास्त्रों आदि की महायता से किसी पीड़ित अंग या फोड़े आदि को भेदन करने की क्रिया । चीरफाड़ ।
२. व्याकरण में विशेषणयुक्त संज्ञा । विशेष्य [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भेद्य mfn. to be broken or split or pierced or perforated, MBh.; Kāv.
to be cut or opened, Suśr.
to be set at variance or disunited, Kām.; Pañcat.
to be divided or penetrated or betrayed or refuted (see अ-, दुर्-, निर्-भ्˚)
to be (or being) determined
भेद्य n. a substantive, Pāṇ. ii, 1, 57, Sch. (cf. भेदक).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (766,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भेद्यं A substantive. --Comp. --रोगः a disease treated by incision. --लिंग, a. distinguished by the gender.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0825-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भेद्य त्रि० भिद--ण्यत् । १ शस्त्रादिना विदार्य्ये २ विशेष्ये च । “त्रिष्वैषां भेद्यगामि यत्” अमरः । भेद्यरोगप्रतिषेधश्च सुश्रुते उक्तो यथा [] “अथातो भेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः । स्वेदयित्वा विसग्रन्धिं छिद्रमस्य निराश्रयम् । पक्कं भित्त्वा तु शस्त्रेण सैन्धवेनावचूर्णयेत् । कासीसमागधीपुष्पनैपाल्ये लायुगेन तु । ततः क्षौद्रं घृतं दत्त्वा सम्यगेवमुपाचरेत् । रोचनाक्षारतुत्थानि पिप्पल्यः क्षौद्रमेव च । प्रति- सारणमेकैकं भिन्ने च गण इष्यते । महत्यपि च युञ्जीत क्षाराग्निविधिकीविदः । स्विन्नां भिन्नां विनि- ष्पीड्य भिषगञ्जननामिकाम् । शिलैलानतसिन्धूत्थै- सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत् । रसाञ्जनमधुभ्यां वा भिन्नां वा शस्त्रकर्मवित् । प्रतिसार्य्याञ्जनैर्युञ्ज्यादुष्णैर्दोपशिखो- द्भवैः । सम्यक्स्विन्ने कृमिग्रन्थौ भिन्ने स्यात् प्रति- सारणम् । त्रिफलातुत्थकासीससैन्धवैस्तु रसक्रियाम् । भित्त्वोपनाहं कफजं पिप्पलीमधुसैन्धवैः । लेखयेन्म- ण्डलाग्रेण समन्तात् प्रोञ्छयेदपि । संस्नेह्म पत्रभङ्गैश्च स्वेदयित्वा यथासुखम् । आपाकाद्विधिनोक्तेन पञ्च भेद्यानुपाचरेत् । सर्वेष्वेतेषु विहितं विधानं स्नेह- पूर्वकम् । सम्पक्वे प्रयतो भूत्वा कुर्वीत व्रणरोपणम्” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4701-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भेद्य" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬