🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:33:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मंडन
maṃḍana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मंडन १ वि॰ [सं॰ मण्डन] श्रृंगारक । अलंकृत करनेवाला । उ॰—गाढ़े भुजदंडन के बीच उर मंडन को धारि घनआनँद यौं सुखनि समेटिहौं ।—धनानंद, पु॰ ९९ ।
मंडन २ संज्ञा पुं॰
१. श्रृगार करना । अलंकरण । सजाना । सँवारना ।
२. आभूषण । अलँकार (को॰)
३. युक्ति आदि देकर किसी सिद्धांत या कथन का पुष्टिकरण । प्रमाण आदि द्वारा को ई बात सिद्ध करना । 'खंडन' का उलटा । जैसे, पक्ष का मडन ।
४. ख्यात दार्शनिक मंडन मिश्र । कहा जाता है आद्य शंकराचार्य ने इन्हें शास्त्रार्थ में पराजित किया या । यौ॰—मडनकाल = सजने सँवरने का अवसर या मौका । गडनप्रिय = जिसे आभूषण प्रिय हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मण्डन mfn. adorning, being an ornament to (gen.), Kāv.; Pur.
मण्डन m. N. of various authors and other men (also with कवि, भट्ट, मिश्र &c.), Cat.
मण्डन n. (ifc. f(आ). ) adorning, ornament, decoration, MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (775,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मंडन a. [मंडयति मंड-ल्यु ल्युट् वा] 1 Adorning, decorating. --2 Fond of ornaments. --नं 1 The act of decorating or ornamenting, adorning; माम क्षमं मंडनकालहानेः R. 13. 16; मंडनविधिः Ś. 6. 5. --2 An ornament, decoration, embellishment; सा मंडनान्मंडनमन्वभुंक्त Ku. 7. 5; Ki. 8. 40; R. 8. 71. --नः (or मंडननिश्रः) N. of a philosopher who is said to have been defeated in controversy by Śaṅkarācārya.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0833-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मण्डन पु० मण्डयति मडि--ल्यु । १ अलङ्कारके २ प्रसिद्धमीमां- सकभेदे पु० “शिष्यप्रशिष्यैरुपगीयमानमवेहि तत् मण्डन- मिश्रधाम” । शङ्करदिग्विजयः तेन सह शङ्कराचार्य्यता विचारकथा तत्र दृश्या । भावे ल्युट् । ३ भूषायाम् न०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4718,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मण्डनं, क्ली, (मण्ड्यते अनेन इति । मडि भूषे + करणे ल्युट् ।) भूषणम् । यथा, अभिज्ञानशकु- न्तले । १ । १४ । “किमिव हि मधुराणां मण्डनं नाकृतीनाम् ।” अलङ्करिष्णुनि त्रि । इतिमेदिनी । ने, १०५ । “चतुर्धा मण्डनं वासोभूषामाल्यानुलेपनैः ।” इति महाभारते मोक्षधर्म्मः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-577-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मंडन" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें