🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:22:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मगध
magadha
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वंश-कीर्ति गाने वाले (2.8.97) मागध
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मगध m. the country of the Magadhas, South Behār (pl. the people of that country), AV. &c. &c.
a minstrel who sings the praises of a chief's ancestry, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (772,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मगधः 1 N. of a country, the southern part of Behar; अस्ति मगधेषु पुष्पपुरी नाम नगरी Dk. 1; अगाधसत्त्वो मगधप्रतिष्ठः R. 6. 21. --2 A bard, minstrel. --धाः (pl.) The people of Magadha, the Magadhas. --धा 1 The town of the Magadhas. --2 Long pepper. --Comp. --ईश्वरः {1} a king of the Magadhas {2} N. of Parantapa; R. 6. 20. {3} N. of Jarāsandha. --उद्भवा long pepper. --पुरी the city of Magadha. --लिपिः f. writing or character of the Magadhas.
मगध The country of the Magadhas or south Behar. Its old capital was गिरिव्रज (or राजगृह) which consisted of five hills विपुलगिरि, रत्नागिरि, उदयगिरि, शोणगिरि, and वैभार- (or व्याहार-) गिरि. Its next capital was Pātaliputra q. v. Magadha was also called कीकट in later literature.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0830-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मगध पु० मङ्ग्यते अधोगम्यतेऽनेन मगि--क पृषो० भगं दोषं पापं वा दधाति धा--क । १ देशभेदे २ तद्देशस्थे जने ब० व० । स च कीकटेतिसंज्ञः अङ्गदेशस्थश्च । कीकटेषु गया पुण्या नदी पुण्या पुनःपुना” इत्युक्तेः गयादी- नामेव पुण्यत्वम् । अन्येषामपुण्यत्वं प्रत्युत पापजनक- त्वम् “अङ्गवङ्गकलिङ्गान्ध्रान् गत्वा संस्कारमर्हति” मिता० देवलोक्तेः । “तीर्थयात्रा व्यतिरेकेणैतान् गत्वा तत्रैव चिरसुषित्वा गङ्गागमनं प्रायश्चित्तम् । तदशक्तौ पुनरुप- नयनं अतिचिरवासे तु पुनरुपनयनं कृत्वा चान्द्रायणं कर्त्तव्यम्” प्रा० वि० । अतस्तस्य पापजनकत्वात् तथा- त्वम् । ततः भवार्थे गहा० छ । मगधीय तत्र भवे त्रि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4713,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मगधः, पुं, (मगि + अच् । पृषोदरादित्वान्निष्पन्नः । मगं दोषं दधाति । धा + “आतोऽनुपसर्गे ।” ३ । २ । ३ । इति कः । यद्वा, कण्ड्वादिमगध + अच् ।) कीकटदेशः । अधुना वेहाराख्यदेशस्य दक्षिण- भागः । तद्देशस्थे पुं भूम्नि । इति शब्दरत्ना- वली ॥ (यथा, महाभारते । ८ । ४५ । ४८ । “इङ्गितज्ञाश्च मगधाः प्रेक्षितज्ञाश्च कोशलाः । अर्द्धोक्ताः कुरुपाञ्चालाः शाल्याः कृत्स्नानु- शासनाः ॥”) बन्दी । इति हेमचन्द्रः । ७९५ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-563-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मगध" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें