🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:38:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

महती
mahatī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
महती संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. नारद की वीणा का नाम ।
२. बृहती । कँटाई । बनभंटा ।
३. कुश द्वीप की एक नदी का नाम जो पारियात्र पर्वत से निकली है ।
४. महिमा । महत्व । बड़ाई । उ॰—मातु पितु गुरु जाति जान्यो भली खोई महति ।—सूर (शब्द॰) ।
५. योनि का फैल जाना जो एक रोग माना जाता है ।
६. वह हिचकी जिससे गर्भस्थान षोड़ित हो और देह में कंप हो ।
७. वैश्यों की एक जाति ।
महती द्वादशी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] भाद्रपद के शुक्ल पक्ष की वह द्वादशी जो श्रवण नक्षत्र में पड़े । ऐसी द्वादशी को व्रत आदि करने का विधान है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महती (अती), f. the egg-plant, Bhpr.
the (7 or 100-stringed) lute of Nārada, Śiś.
(with द्वादशी), the 12th day in the light half of the month Bhādrapada, Pur.; Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (794,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महती 1 A kind of lute. --2 N. of the lute of Nārada; अवेक्षमाण महतीं मुहुर्मुहुः Śi. 1. 10. --3 The egg-plant. --4 Greatness, importance.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0850-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महती स्त्री मह--अत् + गौरा० ङीष् । १ वीणाभेदे अमरः २ नारदवीणायाम् भरतः । “अवेक्षमाणं महतीं मुहुर्मुहुः” माघः । ३ वृहत्यां ४ वार्त्ताक्यां ५ विपुलायां स्त्रियाञ्च राजनि० । समासे तीस्थाने आ । महत्या० घासः महाघासः इत्यादि ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4740,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महती, स्त्री, (महत् + ङीष् ।) वल्लकीभेदः । इति मेदिनी । ते, १४० ॥ नारदवीणा । बृहत्- प्रमाणा । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (यथा, शिशुपालवधे । १ । १० । “स्फुटीभवद्ग्रामविशेषमूर्च्छना- मवेक्षमाणं महतीं मुहुर्मुहुः ॥”) बृहती । वार्त्ताकी । इति राजनिर्घण्टः ॥ (कुश- द्बीपस्थनदीविशेषः । यथा, मात्स्ये । १२१ । ७४ । “महती सप्तमी प्रोक्ता पुनश्चैषा धृतिः स्मृता । अन्यास्ताभ्योऽपि सञ्जाता शतशोऽथ सह- स्रशः ॥” पारिपात्रनिर्गतनदीविशेषः । यथा, मात्स्ये । ११३ । २३ -- २४ । “वर्णाशा चन्दना चैव कावेरी महती तथा । पारा चर्म्मण्वती पुष्पा विदुषा वेणुमत्यपि । शिप्रा ह्यवन्ती कुन्ती च पारिपात्राश्रिताः स्मृताः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-652-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "महती" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें