🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:00:39 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

महानंद
mahānaṃda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
महानंद संज्ञा पुं॰ [सं॰ महानन्द]
१. मगध देश का एक प्रतापी राजा जिसके डर से सिकंदर आगे न बढ़कर पंजाब ही से अपने देश को लौट गया था ।
२. दस अंगुल की मुरली । इस वाद्य के देवता ब्रह्मा माने गए हैं ।
३. मुक्ति । मोक्ष ।
४. आध्यात्मिक आनंद की स्थिति । उ॰—बिना रसना जहँ राग बतीसों हीन महानंद पूरा ।—कबीर श॰, भा॰ १, पृ॰ ८५ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महा˚नन्द m. (˚हान्˚ or ˚हा-न्˚) gr˚ bliss (-त्व n. state of great bliss), Up.
the gr˚ joy of deliverance from further transmigration, final emancipation, L.
a kind of flute, Saṃgīt.
N. of a disciple of Buddha, Buddh.
of a king, Pur.
of two authors, Cat.
of a river, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (796,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महानन्द पु० महान् अतिवृहत् १ आनन्दो यत्र १ मोक्षे हला० कर्म० । २ अतिशयानन्दे पु० “माघमासस्य या शुक्ला नवमी लोकपूजिता । महानन्देति सा प्रोक्तेत्युक्तायां ३ माघशुक्लनवम्यां ४ सुरायां राजनि० ५ नदीभेदे च स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4742,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महानन्दः, पुं, (महानानन्दोऽत्र ।) मुक्तिः । इति हलायुधः ॥ (महान् आनन्दः ।) अति- शयाह्लादश्च ॥ (नृपतिविशेषः । यथा, मार्क- ण्डेये । १३४ । ४० । “इत्युक्त्वा तान् महीपालान् महानन्दमुखान् बली । अथाब्रवीत्तदा सर्व्वान् महारिदमनो दमः ॥” वेणुविशेषः । यथा, सङ्गीतदामोदरे । “महानन्दस्तथा नन्दो विजयोऽथ जयस्तथा । चत्वार उत्तरवंशा मातङ्गमुनिसम्मताः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-660-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें