🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:29:40 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मारक
māraka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मारक १ वि॰ [सं॰]
१. मार ड़ालनेवाला । मृत्युकारक । संहारक । उ॰—(क) लै उतारि यातैं नृपति भलो चढ़ायो बान । निर- दोषिन मारक नहीं यह तारक दुखियान ।—लक्ष्मणसिंह (शब्द॰) । (ख) सुकवि मिलन की आस एक अवलंब उधारक । नहिं तो कैसे बचती माख्यौ मार सुमारक ।—व्यास (शब्द॰) ।
२. किसी के प्रभाव आदि को नष्ट करनेवाला । घात पर प्रति- घात करनेवाला । जैसे, —यह औपध अनेक प्रकार के विषों का मारक है ।
मारक २ संज्ञा पुं॰
१. वध करनेवाला । जल्लाद ।
२. कामदेव का एक नाम ।
३. श्येन पक्षी । बाज ।
४. महामारी ।
५. प्रलयकालीन प्राणिनाश ।
६. सिंदूर [को॰] । यौ॰— मारकस्थान=कुंड़ली में वे स्थान जिनमें क्रूर ग्रहों की स्थिति से कष्ट एवं मृत्यु होती है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मारक mfn. (ifc. f(आ). ), killing a killer, murderer (cf. त्रि- and दश-मारिका)
calcining (cf. लोहमारक)
मारक m. any deadly disease, plague, pestilence (personified as the god of death), Śaṃk.
a falcon, hawk, L.
मारक m. (also n.) death of all creatures at the dissolution of the universe, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (811,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मारक a. [मृ-णिच् ण्वुल्] (At the end of comp.) Killing, destroying, slaying. --कः 1 Any pestilential disease, plague, epidemic. --2 The god of love. --3 A murderer, destroyer in general. --4 A hawk.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0861-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मारक पु० मृ--णिच्--ण्वुल् मृ--णिच् घञ् स्वार्थे क वा । १ मरके मारिभये त्रिका० । (वाज) २ पक्षिभेदे च । ३ नाशके त्रि० । जन्मलग्नावधिकाष्टमस्थानपतौ ४ ग्रहभेदे पु० “भाग्यव्ययाधिपत्येन रब्ध्रेशोमारकः स्मृतः” पराशरः । ५ द्वितीयसप्तमाधीशे च मारकस्थानशब्दे दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4750,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मारकः, पुं, (म्रियन्ते प्राणिनः यस्मिन् येनेति वा । मृ + घञ् । ततः संज्ञायां कन् ।) मरकः । तत्- पर्य्यायः । मारिः २ उत्पातः ३ । इति त्रिकाण्ड- शेषः ॥ पक्षिविशेषः । वाज् इति भाषा । तत्पर्य्यायः । घातिपक्षी २ ग्राहकः ३ । इति भूरिप्रयोगः ॥ मारणकर्त्तरि त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-705-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मारक" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें