🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:23:30 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

यदा
yadā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
यदा अव्य॰ [सं॰] जिस समय ।
१. जिस वक्त । जब ।
२. जहाँ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
यदा ind. (fr. 3. य) when, at what time, whenever (generally followed by the correlatives तदा, ततस्, तर्हि, in Veda also by आत्, आद् ईत्, अथ, अध and तद्), RV. &c. &c. (यदा यदा, followed by तदा or तदा तदा, ‘as often as — so often’, ‘whenever’; यदा — तदा id., with repeated verbs, e.g. Hit. i, 197; यदैव-तदैव, ‘when indeed — then indeed’, Śak. यदा प्रभृति — तदा प्रभृति, ‘from whatever time — from that time forward’, R.; यदैव खलु — तदा प्रभ्रित्य् एव, ‘as soon as — thence forward’, Śak.; यदा कदा च, ‘as often as’, ‘whenever’, RV.; यदा कदा चित्, ‘at any time’, Kauś.; यदा तदा, ‘always’, Naiṣ.; the copula after यदा is often dropped, esp. after a participle, e.g. यदा क्षयं गतं सर्वम्, ‘when all had gone to ruin’, R. यदा is sometimes joined with other relatives used indefinitely, e.g. यो ऽत्ति यस्य यदा मांसम्, ‘when any one eats the flesh of any one’, Hit.)
यदा See p. 844, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (844,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
यदा ind. [यद् काले दाच्] 1 When, at the time when; यदा यदा whenever; यदैव तदैव at the very time, as soon as; यदाप्रभृति-तदाप्रभृति from what time-from that time forward. --2 If (= यदि); पत्रं नैव यदा करीरविटपे दोषो वसंतस्य किं Bh. 2. 93. --3 Whereas, since, as.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0888-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यदा अव्य० यद् + काले दाच् । यस्मिन् काले इत्यर्थे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4771,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यदा, व्य, (यस्मिन् काले इति । यद् + “सर्व्वै- कान्यकिंयत्तदः काले दा ।” ५ । ३ । १५ । इति दा ।) यस्मिन् काले । यथा, -- “यदा यदा सतां हानिर्व्वेदमार्गानुसारिणाम् । तदा तदा कलेर्वृद्धिरनुमेया विचक्षणैः ॥” इति तिथ्यादितत्त्वधृतवचनम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-013-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें