🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:00:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

यमघंट
yamaghaṃṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
यमघंट संज्ञा पुं॰ [सं॰ यमघण्ट]
१. एक दुष्ट योग जो रविवार के दिन मघा या पूर्वाफाल्गुनी, सोमवार के दिन पुष्य या श्लेषा, मंगलवार को ज्येष्ठा, अनुराधा, भरणी या अश्विनी, बुधवार को हस्त या आर्द्रा बृहस्पति को पूर्वाषाढ़, रेवती या उत्तरा- भाद्रपद, शुक्र की स्वाति या रोहिणी, और शनिवार को शतभिषा या श्रवण नक्षत्र होनो पर होता है । इस योग में शुभ कार्य वर्जित है ।
२. दीपावली का दूसरा दिन । कार्तिक शुक्ला प्रतिपदा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
यम—घण्ट m. N. of an astronomical Yoga, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (846,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यमघण्टः, पुं, (यमं घण्टयतीति । घण्टि + अण् ।) योगविशेषः । यथा, -- “द्बे मघापूर्व्वफल्गुन्यौ पुष्याश्लेषा च चन्द्रयोः । ज्येष्ठानुराधा भरणी चाश्विनी कुजवासरे ॥ हस्तार्द्रा चन्द्रजे मूला पूर्व्वाषाढा च रेवती । जीवे ह्युत्तरभाद्रश्च शुक्राहे स्वातिरोहिणी । शनिवारे शतभिषा श्रवणा यमघण्टकः ॥” इति सारसंग्रहः ॥ अपि च । “घण्टोऽखण्डर्क्षयुक्ते स्वगृहपतिदिने सौम्यवारे- ऽर्य्यमापि ।” अस्य वर्ज्ज्यकालनिर्णयो यथा, -- “यमघण्टे त्यजेदष्टौ मृत्यौ द्वादश नाडिकाः । अन्येषां पापयोगानां मध्याह्नात् परतः शुभम् ॥” अस्य दोषा यथा, -- “एभिर्जातो न जीवेत यदि शक्रसमो भवेत् । विवाहे विधवा नारी यात्रायां मरणं भवेत् ॥ निष्फलं कृषिवाणिज्यं विद्यारम्भे च मूर्खता । गृहप्रवेशे भङ्गः ष्याच्चूडायां मरणं ध्रुवम् ॥ ऋणदाने फलं नास्ति व्रतदाने च निष्फले । शुभकर्म्माणि सर्व्वानि नैव कुर्य्याद्विचक्षणः ॥” इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥ रविवारे १० । ११ । सोमवारे ८ । ९ । मङ्गल- वारे १७ । १८ । १ । २ । बुधवारे १३ । ६ । बृहस्पतिवारे १९ । २० । २६ । २७ । शुक्र- वारे १५ । ४ । शनिवारे २४ । २२ । इति यमघण्टयोगः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-019-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें