🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:58:43 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

यव्य
yavya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जौ आदि उगने वाले खेत (2.9.7) यवक्य · षष्टिक्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
यव्य संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मास । महीना ।
२. यव का खेत । यवक्य क्षेत्र [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. यव्य m. (for 2. See p. 848, col. 1) a month (as containing a Yava), ŚBr.
2. यव्य mfn. (for 1. यव्य See p. 847, col. 2) suitable for barley, Pāṇ. v, 1, 7
sown with b˚, L.
यव्य m. (accord. to Mahīdh.) a stock of barley or of fruit, MaitrS.; VS.
यव्य m. pl. N. of a family of Ṛṣis, MBh. (v.l.)
यव्य n. of a field of b˚, MW.
N. of certain Homa-mantras, TBr.
1. 2. यव्य. See p. 847 and col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (847,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
यव्य a. [यवानां क्षेत्रं यव-यत्] 1 Sown with or consisting of barley. --2 Suitable or fit for barley. --व्यः A month. --व्यं A field of barley.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0890-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यव्य न० यवानां भवनं क्षेत्रं यत् । यवभवनयोग्ये क्षेत्रे अमरः । युतश्चन्द्रार्कावत्र यत् । २ चान्द्रे मासे पु० । “यव्यद्वय श्रावणादि सर्वा नद्यो रजस्वलाः” प्रा० त० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4775,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यव्यं, त्रि, (यवानां भवनं क्षेत्रम् । यव + “यव- यवकषष्टिकाद् यत् ।” ५ । २ । ३ । इति यत् ।) यवादिभवनोचितक्षेत्रम् । तत्पर्य्यायः । यव- क्यम् २ षष्टिक्यम् ३ । इत्यमरः । २ । ९ । ७ ॥ यवोचितम् ४ यवकोचितम् ५ । इति शब्द- रत्नावली ॥ (यवेभ्यो हितम् । यव + “खल- यवमाषतिलवृषब्रह्मणश्च ।” ५ । १ । ७ । इति यत् । यवहितः । इति व्याकरणम् ॥)
यव्यः, पुं, (यवेभ्यो हितः । यव + यत् ।) मासः । यथा, -- “यव्यद्बयं श्रावणादि सर्व्वा नद्यो रजस्वलाः । तासु स्नानं न कुर्व्वीत वर्ज्जयित्बा समुद्रगाः ॥” इति प्रायश्चित्ततत्त्वे गङ्गामाहात्म्यम् ॥ (स्त्री, नदीभेदः । यथा, ऋग्वेदे । ८ । ८७ । ८ । “वार्णत्वा यव्याभिर्व्वर्द्धन्ति शूरब्रह्माणि ।” “यव्याभिः नदीभिः । अवनयः यव्याः इति नदीनामसु पाठात् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-026-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें