🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:18:23 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

यशोदा
yaśodā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
यशोदा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. नंद की स्त्री जिन्होंने श्रीकृष्ण को पाला था । विशेष दे॰ ' नंद' ।
२. दिलीप की माता का नाम ।
३. एक वर्णवृत्त जिसके प्रत्येक चरण में एक जगण और दो गुरु वर्ण होते है । जैसे, जपौ गुपाला । सुभीर काला । कहँ यशोदा । लहै प्रमोदा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
यशो—दा f. See 1. यशो-दा.
1. यशो—दा f. (of यशोद) N. of the daughter of a class of deceased ancestors, Hariv.
of the wife of the cowherd Nanda (Kṛṣṇa's foster-mother who nursed him immediately after his birth, cf. IW. 332), Hariv.; Pur. &c.
of the wife of Mahā-vīra (and daughter of Samaravīra), W.
2. यशो—दा mfn. bestowing fame or honour, TS.
यशो—दा f. N. of partic. bricks, ib.; ĀpŚr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (848,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यशोदा, स्त्री, (यशो ददातीति । दा + कः । टाप् ।) नन्दपत्नी । यथा, श्रीभागवते १० स्कन्धे । “नन्दः किमकरोद्ब्रह्मन् श्रेय एवं महोदयम् । यशोदा वा महाभागा पपौ यस्यास्तनं हरिः ॥” (दिलीपमाता । यथा, हरिवंशे । १८ । ६० । “तेषान्तु मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता । पत्नी सा विश्वमहतः स्नुषा वै वृद्धशर्म्मणः । राजर्षेर्जननी चापि दिलीपस्य महात्मनः ॥” यशोदातरि, त्रि । यथा, तैत्तिरीयसंहिता- याम् । ४ । ४ । ६ । २ । “यशोदां त्वा यशसि तेजोदां त्वा तेजसीति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-027-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "यशोदा" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें