🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:01:53 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रंजन
raṃjana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रंजन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ रञ्जन]
१. रँगने की क्रिया ।
२. चित्त को प्रसन्न करने की क्रिया ।
३. पित्त । सफरा ।
४. रक्त चंदन । लाल चंदन ।
५. छप्पय छंद पचासवें भेद का नाम ।
६. वे पदार्थ जिनसे रंग बनते हैं । जैसे, हल्दी, नील, लाल चंदन, कुसुम, मजीठ इत्यादि ।
७. मूँज ।
८. सोना ।
९. जायफल ।
१०. कमीला वृक्ष ।
रंजन २ वि॰ [वि॰ स्त्री॰ रंजनी]
१. रंगनेवाला ।
२. आनंद देनेवाला । रंजक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रञ्जन mf(ई)n. colouring, dyeing (-त्व n.), Sarvad.
(ifc.) pleasing, charming, rejoicing, delighting, Gīt. (cf. जन-रञ्जनी)
conciliating, befriending, MW.
रञ्जन m. Saccharum Munja, L.
रञ्जन n. the act of colouring or dyeing, Vāgbh.
colour, dye, paint, R.
(in gram.) nasalization, VPrāt., Sch.
the act of pleasing, delighting, conciliating, giving pleasure, MBh.; Kāv. &c.
a partic. game, L.
red sandalwood, L.
cinnabar, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (863,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रंजन a. (नी f.) 1 Colouring, dyeing. --2 Pleasing, gratifying, delighting. --3 Exciting passion. --4 Conciliating, keeping contented. --नं [ रज्यतेऽनन रंज्-करणे ल्युट्] 1 Colouring dyeing, painting. --2 Colour, dye. --3 Pleasing, delighting; keeping contented, gratifying, giving pleasure; राजा प्रजारंजनलब्धवर्णः R. 6. 21; तथैव सोऽभूदन्वर्थो राजा प्रकृतिरंजनात् 4. 12. --4 Red sandal-wood. --5 The [] Munja grass. --6 (In gram.) Nasalizing (a sound.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0902-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रञ्जन न० रज्यतेऽनेन रन्ज--करणे ल्युट् । १ रक्तचन्दने २ हिङ्गुले ३ मुञ्जतृणे राजनि० ४ मञ्चिष्ठायां ५ नील्यां ६ गुण्डरोचनिकायां (कमलागुडि) स्त्री मेदि० ङीप् । ६ शेफालिकायां शब्दच० । ७ हरिद्रायां ८ पर्पट्याञ्च स्त्री राजनि० ङीप् । भावे ल्युट् । ९ रागे । णिच् कर्त्तरिल्यु । १० रागजनके त्रि० । संज्ञायां कन् । ११ कट फले पु० राजनि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4790,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रञ्जनं, क्ली, (रज्यतेऽनेनेति । रन्ज् + करणे ल्युट् ।) रक्तचन्दनम् । इति मेदिनी । ने, ११५ ॥ (अस्य पर्य्यायो यथा, -- “पत्तङ्गं रक्तसारञ्च सुरङ्गं रञ्जनन्तथा । पट्टरञ्जनमाख्यातं पत्तूरञ्च कुचन्दनम् ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥) हिङ्गुलम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (रन्ज् + णिच् । भावे ल्युट् । प्रीतिजननम् । यथा, रघौ । ४ । १२ । “तथैव सोऽभूदन्वर्थो राजा प्रकृतिरञ्जनात् ॥”)
रञ्जनः, पुं, (रञ्जयतीति । रन्ज् + णिच् + ल्युः ।) रागजनकः । इति मेदिनी । ने, ११५ ॥ मुञ्ज तृणम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-086-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रंजन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें