🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:20:47 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रंड
raṃḍa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रंड १ वि॰ [सं॰ रण्ड]
१. धूर्त । चालाक ।
२. विकल । बेचैन ।
३. विच्छिन्नांग (को॰) ।
रंड २ संज्ञा पुं॰
१. बिना पुत्र पैदा किए मर जानेवाला व्यक्ति ।
२. वह वृक्ष जिसमें फल फूल न लगते हों ।
३. धूर्त व्यक्ति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रण्ड mfn. (cf. बण्ड) maimed, crippled, L.
faithless (see शाखा-र्˚)
रण्ड m. a man who dies without male issue, MW.
a barren tree, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (864,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रंड a. [रम्-ड तस्य नेत्वम्] Maimed, mutilated. --डः 1 A man who dies without male issue. --2 A barren tree. --डा 1 A slut, whore; a term of abuse used in addressing women; रंडे पडितमानिनि Pt. 1. 392 v. l.; प्रतिकूलामकुलजां पापां पापानुवर्तिनीम् । केशेष्वाकृष्य तां रंडां पाखंडंषु नियोजय ॥ Prab. 2. --2 A widow; रंडाः पीनपयोधराः कति मया नोद्गाढमालिंगिताः Prab. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0902-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रण्ड पु० रम--ड तस्य नेत्त्वम् । १ धूर्त्ते २ विफले अर्द्धाङ्गवि- शिष्टतया ३ छिन्नावयवे त्रि० संक्षिप्तसारः । ४ मूषिकपर्ण्टां स्त्री अमरः । ५ विधवायाञ्च स्त्री । स्वार्थे क । अफलवृ० क्षादौ शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4790,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रण्डः, त्रि, (रम् + “ञमन्तात् डः ।” उणा० १ । ११३ । इति डः ।) अर्द्धचर्म्मावच्छिन्नाव- यवः । धूर्त्तः । इति संक्षिप्तसारोणदिवृत्तिः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-087-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें