🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:36:16 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रसज
rasaja
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रसज संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गुड़ ।
२. रसौत । रसांजन ।
३. शराब की तलछट । सुरावीज ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रस—ज mfn. bred in fluids, Mn. xi, 143
proceeding from chyle, L.
रस—ज m. sugar, molasses, L.
any insect engendered by the fermentation of liquids, W.
रस—ज n. blood, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (869,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रसज न० रसात् भुक्तान्नसारात् प्रथमधातोर्जायते जन--ड । १ रुधिरे शब्दच० असृक्करशब्दे दृश्यम् । रसात् इक्षु- प्रभृतेः द्रवात् जायते जन--ड । २ गुडे पु० राजनि० । ३ मद्यकीटे च पु० हेमच० । २ रसभवादयोऽप्यत्र ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4796,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रसजं, क्ली, (रसाज्जायते इति । जन् + डः ।) रक्तम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥
रसजः, पुं, (रसाज्जातः । जन् + डः ।) गुडः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा, मनुः । ११ । १४४ । “अन्नाद्यजानां सत्त्वानां रसजानाञ्च सर्व्वशः ॥”) मद्यकीटः । इति हेमचन्द्रः ॥ (रसजाते, त्रि । यथा, -- “रसजं पुरुषं विद्याद्रसं रक्षेत् प्रयत्नतः । अन्नात् पानाच्च मतिमानाचाराच्चाप्यतन्द्रितः ॥” इति सुश्रुते सूत्रस्थाने चतुर्द्दशेऽध्याये ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-104-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें