🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:11:59 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

राजी
rājī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
राजी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पंक्ति । श्रेणी ।
२. राई ।
३. लाल सरसों । दे॰ राजि ।
राजी २ वि॰ [अ॰ राजी]
१. कोई कही हुई बात मानने को तैयार । अनुकूल । संमत । उ॰— अब इतराजी मत करै, मुझ नित राजी राख । जब रस ज्यों चाहै लियो सुरँग हिये आभिलाख ।— रसनिधि (शब्द॰) । क्रि॰ प्र॰—करना ।—रखना ।—होना ।
२. नीरोग । चंगा ।
३. खुश । प्रसन्न । उ॰—ताजी ताजी गतिन ये तब तें सीखे लैन । गाहक मन राजी करैं वाजी तेरे नैन ।— रसनिधि (शब्द॰) । क्रि॰ प्र॰—रखना ।
४. सुखी । सुखयुक्त । यौ॰—राजी खुशी= सही सलामती । कुशल आनंद ।
राजी ‡ ३ संज्ञा स्त्री॰ रजामंदी । अनुकूलता । उ॰—हम सब प्रजा चलहिं नृप राजी । यथा सूत प्रेरित रथ बजी ।—गोपाल (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
राजी f. = राजि, a streak, line, row, MBh.; Kāv. &c.
Vernonia Anthelminthica, L.
black mustard, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (875,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
राजिः --जी f. [राज्-इन् वा ङीप्] 1 A streak, line, row, range; सर्वं पडितराजराजितिलकेनाकारि लोकोत्तरं Bv. 4. 44; दानराजिः R. 2. 7; Ki. 5. 4. --2 Black mustard.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0910-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
राजि(जी) स्त्री राज--इन् वा ङीप् । १ श्रेण्याम् पङ्क्तौ २ रेखायां च मेदि० । खार्थे क । रेखायाम् । राजते राज--ण्वुल् । राजिका राजसर्षपे स्त्री मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4803,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
राजी, स्त्री, (राजि + कृदिकारादिति ङीष् ।) निच्छिद्रपङ्क्तिः । इति शब्दरत्नावली ॥ (श्रेणिः । यथा, माघे । ४ । ९ । “राजीवराजीवशलोलभृङ्ग- मुष्णन्तमुष्णन्ततिभिस्तरूणाम् ॥”) राजिका । (अस्या गुणा यथा, -- “राजी तु राजिका तीक्ष्णगन्धा क्षुज्जनिकासुरी । क्षवः क्षुताभिजनकः कृमिकः कृष्णसर्षपः ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमभागे ॥) रक्तवर्णसर्षपः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-130-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "राजी" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें