🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:11:25 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रोमश
romaśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रोमश १ वि॰ [सं॰]
१. रोएँदार ।
२. ऊनी ।
३. क्रिया के सदोष उच्चारण से युक्त ।
रोमश २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भेंड़ । मेष ।
२. शूकर । सुअर ।
३. पिंडालु । कुंभी ।
४. योनि । भग [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रोमश mf(आ)n. (cf. लोमश) having thick hair or wool or bristles, hairy, shaggy, RV. &c. &c.
applied to a faulty pronunciation of vowels, Pat.
रोमश m. a sheep, ram, L.
a hog, boar, L.
N. of two plants (= कम्भी and पिण्डालु), L.
= दुल्लल (?), L.
N. of a Ṛṣi, BhP.
of an astronomer (cf. -सिद्धान्त)
रोमश n. the pudenda, RV. x, 86, 16.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (890,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रोमश a. [रोमाणि संत्यस्य श] Hairy, shaggy, woolly. --शः 1 A sheep, ram. --2 A hog, boar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0918-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रोमश त्रि० रोमाणि सन्त्यस्य श । १ प्रचुररोमयुक्ते २ मेषे पुंस्त्री० हेमच० स्त्रियां ङीष् । ३ पिण्डालौ ४ शूकरे पुंस्त्री स्त्रियां ङीष् । ५ कुम्भ्याञ्च पु० (पाना) राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4815,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रोमशः, पुं, (रोमाणि सन्त्यस्येति । रोमन् + “लोमादिपामादिपिच्छादिभ्यः शनेलचः ।” ५ । २ । १०० । इति शः ।) मेषः । इति हेम- चन्द्रः ॥ पिण्डालुः । कुम्भी । शूकरः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (ऋषिविशेषः । यथा, भागवते । ६ । १५ । १४ । “रोमशश्च्यवनो दत्त आसुरिः सपतञ्जलिः ॥” अस्य ऋषेरेकलोमपतने एकेन्द्रपातो भवेत् एवं सर्व्वलोमपतनकालस्तस्य परमायुः । एतादृशो- ऽप्यसौ जीवामि वा कियन्ति दिनानीति चिन्त- यन् निवस्तुं गृहं न निर्म्ममे केवलं वर्षासु धारा- पातनिवृत्तये मस्तकविन्यस्तकटस्तपश्चरति । विशेवविवरणमस्य ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे [] द्रष्टव्यम् ॥ क्ली, उपस्थम् । यथा, ऋग्वेदे । १० । ८६ । १६ । “सेदीशे यस्य रोमशं निषेदुषो विजृम्भते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥” “निषेदुषः शयानस्य रोमशमुपस्थं विजृम्भते विवृतं भवति ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥) अतिशयलोमविशिष्टे, त्रि ॥ (यथा, मनुः । ३ । ७ । “हीनक्रियं निष्पुरुषं निश्छन्दो रोमशार्शसम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-188-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रोमश" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें