🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:59:22 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लवंगलता
lavaṃgalatā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लवंगलता संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ लवङ्गलता] १० लौंग का पेड़ या उसकी शाखा । विशेष—यद्यपि 'लौंग' के बड़े बड़े पेड़ होते हैं जो बीस बरस तक खड़े रहते हैं, तथापि भारतीय कविसंप्रदाय में 'चूत लता' आदि के समान 'लबंगलता' शब्द का भी व्यवहार होता है । ऐसे स्थलों में लता का अर्थ शाखा या टहनी ही लेना चाहिए ।
२. राधिका की एक सखी का नाम ।
३. प्रायः समोसे के आकार की एक बंगला मिठाई जिसमें ऊपर से एक लौंग खोंसा हुआ होता है और जिसके अंदर कुछ मेवे और मसाले आदि भरे होते हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लवंग—लता f. Limonia Scandens, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (898,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लवङ्गलता, स्त्री, (लवङ्गस्य लता ।) पुष्पलता- विशेषः । यथा, जयदेवः । “ललितलवङ्गलतापरिशीलनकोमलमलय- समीरे । मधुकरनिकरकरम्बितकोकिलकूजितकुञ्ज- कुटीरे ॥ विहरति हरिरिह सरसवसन्ते । नृत्यति युवतिजनेन समं सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥” (यथा च । “अयि ! प्लवङ्ग ! लवङ्गलतालये पिब मधूनि विधूय मधुव्रतान् । इह वने हि वनेचरसङ्कुले नहि सतामसताञ्च विवेचना ॥”) राधायाः सखीविशेषश्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-210-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें