🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:13:00 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लालन
lālana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लालन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अत्यंत स्नेह करना । प्रेंमपूर्वक बालकों का आदर करना । लाड़ । प्यार । यौ॰—लालन पालन ।
३. एक प्रकार का चूहा जो विपैला होता है (को॰) ।
लालन २ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ लाला]
१. प्रिय पुत्र । प्यारा बच्चा । उ॰—भूख लगी ह्वै है लालन के लावो वेगि बुलाई ।—सूर (शब्द॰) ।
२. कुमार । बालक । उ॰—भाल के लाल में बाल बिलोकत ही भरि लालन लोचन लीन्हे ।—केशव (शब्द॰) दे॰ लाल ।
लालन ३ क्रि॰ अ॰ लाड़ करना । प्यार करना । उ॰—लालन जोग लखन लघु लोने । भेन भाइ आस अहहि न होने ।—तुलसी (शब्द॰) ।
लालन ४ वि॰ [सं॰] प्यार करनेवाला । दूलार करनेवाला [को॰] ।
लालन † ५ संज्ञा स्त्री॰ [देश॰] चिरौंजी । प्रियाल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लालन mfn. caressing, fondling, coaxing, L.
लालन m. a partic. venomous animal resembling a mouse, Suśr.
resin, L.
लालन n. the act of caressing, fondling, coaxing, indulging, Kāv.; BhP.; Rājat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (898,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लालन a. (नी f.) Fondling, coaxing, caressing. --नः A sort of poisonous mouse. --नं [लल्-ल्युट्] 1 Caressing, fondling, coaxing; सुतलालनं &c. --2 Indulging, over-indulgence, fondling too much; लालने बहवो दोषास्ताडने बहवो गुणाः; Pt. 1. 169; Bh. 2. 42.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0927-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लालन न० चु० लल--ल्युट् । स्नेहपूर्वकपालने ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4825,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लालनं, क्ली, (लल् + णिच् + ल्युट् ।) अत्यन्त- स्नेहकरणम् । प्रेमपूर्व्वकवालकादरणम् । सोहाग इति भाषा । लड कोपसेवे उपसेव इह अत्यन्तपालनम् । क, लालयेत् पञ्च वर्षाणि [] पुत्त्रमिति अत्र डलयोरेकत्वाल्लत्वम् । इति कविकल्पद्रुमटीकायां दुर्गादासः ॥ तथा हि । “लालने बहवो दोषास्ताडने बहवो गुणाः । तस्मात् पुत्त्रञ्च शिष्यञ्च ताडयेन्न तु लालयेत् ॥” अपि च । “लालयेत् पञ्च वर्षाणि दशवर्षाणि ताडयेत् । प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्त्रं मित्रवदाचरेत् ॥” इति चाणक्यशतकम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-215-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें