🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:23:22 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लिख्
likh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिख् (cf. the earlier form √ रिख्) cl. 6. P. (Dhātup. xxviii, 72) लिखति (rarely Ā. ˚ते; pf. लिलेख, Br. &c.; aor. अलेखीत्, ib.; fut. लेखिता, लेखिष्यति Gr.; लिखिष्यति, Hariv.; inf. लेखितुम्, or लिखितुम् Gr.; ind.p. लेखित्वा, ib.; लिखित्वा, Hariv.; -लिख्य, Br. &c.), to scratch, scrape, furrow, tear up (the ground), AV. &c. &c.; to pick, peck (said of birds), VarBṛS.; Hit.; to scarify, lance, Suśr.; to produce by scratching &c., draw a line (with or scil. लेखाम्), engrave, inscribe, write, copy, trace, sketch, delineate, paint, Br. &c. &c.; to make smooth, polish, MārkP.; to graze, touch, MW.; to unite sexually with a female (?), MBh. xiii, 2456 (Nīlak.) : Pass. लिख्यते (aor. अलेखि), to be written, Kathās.; Pañcat. : Caus. लेखयति (or लिखापयति; aor. अलीलिखत्), to cause to scratch or write or copy or paint, ŚāṅkhŚr.; Mn. &c.; to scratch, lance, Suśr.; to write, paint, Yājñ. : Desid. लिलिखिषति or लिलेखिषति, Pāṇ. i, 2, 26.
लिख् [cf. Gk. ἐρείκω; Lith. rë́kti, ‘to cut’.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (901,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिख् {c6c} P. (लिखति, लिखित) 1 To write, write down, inscribe, draw a line, engrave; अरसिकेषु कवित्वनिवेदनं शिरसि मा लिख मा लिख मा लिख Udb.; ताराक्षरैर्यामसिते कठिन्या निशालिखद् व्योम्नि तमःप्रशस्तिं N. 22. 54; Y. 2. 87, Ś. 7. 5; लीनेव प्रतिबिंबितेव लिखितेव Māl. 5. 10. --2 To sketch, draw, portray, delineate, paint; मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे Gīt. 7; मत्सादृश्यं विरहतनु वा भावगम्यं लिखंती Me. 85, 80; Ku. 6. 48; स्मित्वा पाणौ खड्गलेखां लिलेख K. P. 10; केशग्रहः खलु तदा द्रुपदात्मजाया द्रोणस्य चाद्य लिखितेरिव वीक्षितो यैः Ve. 3. 11. --3 To scratch, rub, scrape, tear up; न किंचिदूचे चरणेन केवलं लिलेख बाष्पाकुललोचना भुवं Ki. 8. 14; मूर्ध्ना दिवमिवा लिखन् Bk. 15. 22. --4 To lance, scarify. --5 To touch, graze. --6 To peck (as a bird). --7 To make smooth. --8 To unite sexually with a female.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0928-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें