🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:51:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लौकिक
laukika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लौकिक १ वि॰ [सं॰]
१. लोक संबंधी । सांसारिक ।
२. पार्थिव । भौतिक ।
३. व्यावहारिक ।
४. सामान्य । साधारण । प्रचलित । सार्वजनिक ।
लौकिक २ संज्ञा पुं॰
१. सात मात्राओं के छंदों का नाम । ऐसे छंद इक्कीस प्रकार के होते हैं ।
२. सांसारिक व्यवहार । लोक- व्यवहार या चलन (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लौकिक mf(ई)n. (fr. लोक) worldly, terrestrial, belonging to or occurring in ordinary life, common, usual, customary, temporal, not sacred (as opp. to वैदिक, आर्ष, शास्त्रीय ; लौकिकेषु ind. = लोके ‘in ordinary or popular speech’, opp. to वैदिकेषु, Nir.), ŚrS.; Mn.; MBh. &c.
(ifc.) belonging to the world of (cf. ब्रह्म-ल्˚)
लौकिक m. common or ordinary men (as opp. to ‘the learned, initiated’ &c.), Śaṃk.; Sarvad.
men familiar with the ways of the world, men of the world, Uttarar.
men in general, people, mankind, MBh.
लौकिक n. anything occurring in the world, general custom, usage, Śak.; MārkP.
a person's ordinary occupation, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (909,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लौकिक a. (की f.) [लोके विदितः प्रसिद्धो हितो वा ठण्] 1 Worldly, mundane, terrestrial, earthly. --2 General, common, usual, ordinary, vulgar; U. 1. 10. --3 Of every-day life, generally accepted, popular, customary; Ku. 7. 88. --4 Temporal, secular (opp. आर्ष or शास्त्रीय); Ms. 3. 282. --5 Not sacred, profane (as a word or its sense); वाक्यं द्विविधं वैदिकं लौकिकं च T. S.; (see Mbh. quoted under लोक 8). --6 Belonging to the world of; as in ब्रह्मलौकिक. --काः (pl.) 1 Ordinary men, men of the world. --2 The human race, mankind. --कं Any general or worldly custom. --Comp. --ज्ञ a. knowing the ways of the world, acquainted with worldly customs; वनौकसोपि संतो लौकिकज्ञा वयं Ś. 4.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0936-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लौकिक त्रि० लोके विदितः प्रसिद्धो हितो वा ठण् । १ लोकविदिते २ लोकप्रसिद्धे । २ लोकहिते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4836,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लौकिकः, त्रि, (लोके विदितः प्रसिद्धो हितो लोकं वेत्ति वा । लोक + ठञ् ।) लोकव्यवहारसिद्धः । यथा, -- “वैदिका लौकिकज्ञैश्च ये यथोक्तास्तथैव ते । निर्णीतार्थास्तु विज्ञेया लोकात्तेषामसंग्रहः ॥” इति कलापव्याकरणे सन्धिवृत्तौ प्रथमप्रकरणम् ॥ लोकाय हित इत्यर्थे च ष्णिकप्रत्ययनिष्पन्नः । इति मुग्धबोधव्याकरणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-238-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लौकिक" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें