🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:04:10 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वन्य
vanya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वन्य १ वि॰ [सं॰]
१. वन में उत्पन्न होनेवाला । वनोदभव ।
२. जंगली । यौ॰—वन्य गज=वन्यद्विप । वन्यचर । वन्यद्विप=जंगली हाथी । वन्यपक्षी=वन के पक्षी । वन्यवृत्ति=जंगल में उत्पन्न पदार्थो से जीवननिर्वाह करनेवाला ।
वन्य २ संज्ञा पुं॰
१. बनसूरन ।
२. क्षीर विदारी ।
३. वाराही कंद ।
४. शंख ।
५. जंगली जानवर (को॰) ।
६. जंगली पौधा (को॰) ।
७. बंदर (को॰) ।
८. जंगल में उत्पन्न होनेवाला फल (को॰) । ९त्वचा । छाल (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वन्य mf(आ)n. growing or produced or existing in a forest, wild, savage, VS. &c. &c.
greenish (?), AV. vi, 2
being or existing in woods (said of Agni), TS.
made of wood, wooden, RV.
वन्य m. a wild animal, R.; VarBṛS.
a wild plant, R.
N. of partic. wild plants (= Arundo Bengalensis; वराही-कन्द; वन-शूरण), L.
a Buddhist novice, Gal.
वन्य n. anything grown in a wood the fruit or roots of wild plants, MBh.; R. &c.
= त्वच, L. (cf. also चक्षुर्-व्˚ and अ-जीत-पुनर्-वण्य).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (919,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वन्य a. [वने-भवः यत्] 1 [] Belonging to, growing or produced in, woods, wild; कल्पवित्कल्पयामास वन्यामेवास्य संविधां R. 1. 94; वन्यानां मार्गशाखिनां 45, 88. --2 Savage, not tamed or domesticated; R. 2. 8, 37; 5. 43. --3 Wooden. --न्यः 1 A wild animal. --2 A wild plant. --न्यं Forestproduce (such as fruits, roots, &c.); R. 12. 20. --Comp. --इतर --इतर a. tame, domesticated. --गजः, --द्विपः a wild elephant.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0944-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वन्य न० वने भवः यत् । १ त्वचे (दारचिनि) राजनि० । [] २ वनशूरणे ३ वाराहीकन्दे ४ देवनले पु० राजनि० । ५ वन- जातमात्रे त्रि० । ६ मुद्गपर्ण्यां ७ गोपालकर्कट्यां ८ गु- ञ्जायां ९ मिश्रेयायां १० भद्रमुस्तायां ११ नन्धपत्रायां स्त्री राजनि० । वनानामरण्यानां जलानां वा समूहः यत् । १३ जलसमूहे १४ वनसमूहे च स्त्री मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4847-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वन्यं, क्ली, (वने भवम् । वन + यत् ।) त्वचम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (कुटन्नटम् । तत्पर्य्यायो यथा, -- “कुटन्नटं परं वन्यं मुस्ताभञ्च परीलवम् ॥” इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥)
वन्यः, त्रि, (वने भवः । वन् + यत् ।) वनोद्भूतः । इति मेदिनी । ये, ५४ ॥ (यथा, रघुः । १ । ४५ । “हैयङ्गवीनमादाय घोषवृद्धानुपस्थितान् । नामधेयानि पृच्छन्तौ वन्यानां मार्गशाखि- बाम् ॥”)
वन्यः, पुं, (वन + यत् ।) वनशूरणः । वाराही- कन्दः । देवनलः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (क्षीर- विदारी । तत्पर्य्यायो यथा, -- “क्षीरी शवरपर्ण्याख्यः स्नुक्छदः कुष्ठनाशनः । वन्यो मूलकमूलाभः स्वस्कन्दः स च कञ्चुकी ॥” इति बैद्यकरत्नमालायाम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-266-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वन्य" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें