🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:20:31 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वरंडक
varaṃḍaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वरंडक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ वरण्डक]
१. मिट्टी का भीटा । ढूह ।
२. दो लड़ाके हाथियों के बीच की दीवार ।
३. हाथी की पीठ पर कसा जानेवाला हौदा ।
४. मुँहासा (को॰) ।
५. दीवार (को॰) ।
वरंडक २ वि॰
१. लंबा । बड़ा । विस्तृत ।
२. भयानक । डरावना । भयभीत ।
३. दुःखी । पीड़ित ।
४. गोल । वर्तुलाकार [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वरण्डक mfn. (only L.) round
large, extensive
miserable, wretched
fearful, terrified
वरण्डक m. a small mound of earth, KātyŚr., Sch.
a rampart separating two combatant elephants, Śiś.; Vās.
the seat or canopy on an elephant, a howdah, L.
a wall, L.
an eruption on the face, L.
a multitude, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (921,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वरंडक a. 1 Large, great, spacious. --2 Frightened. --3 Miserable, wretched. --कः 1 A mound of earth, --2 The seat on an elephant, a howdah. --3 A wall. --4 An eruption on the face.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0946-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वरण्डक पुंन० वृ--अण्डच् संज्ञायां क । १ वरण्डशब्दार्थे २ वर्तुले मेदि० । ३ भित्तौ हेमच० । ४ विशाले ५ कृपणे ६ भीते च त्रि० शब्दर० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4848,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वरण्डकः, पुं, (वरण्ड + स्वार्थे संज्ञायां वा कन् ।) मातङ्गवेदिः । हातीर हाओदा इति भाषा । यौवनकण्टकः । वयस् फोडा इति भाषा । वर्त्तुलः । गोल इति ख्यातः । इति मेदिनी । के, २०३ ॥ भित्तिः । इति हेमचन्द्रः ॥ मेदिनी- कारेण अयं पवर्गीयबकारादौ लिखितः । किन्तु हेमचन्द्रेन वृञ्धातुनिष्पन्नत्वात् अन्तःस्थ- वकारादौ परिगणितः ॥
वरण्डकः, त्रि, (वरण्ड + कन् ।) विशालः । भय- सम्पन्नः । कृपणः । इति शब्दरत्नाशली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-271-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें