🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:52:08 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वर्वरीक
varvarīka
🟠 शब्दसागर🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वर्वरीक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भारंगी ।
२. बनतुलसी ।
३. महाकाल ।
४. भीम के पौत्र का नाम जो घटोत्कच का पुत्र था । ५, घुँधराले किश । छल्लेदार बाल [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वर्वरीकः 1 Curly hair. --2 A kind of basil. --3 A kind of shrub.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0950-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वर्वरीक पु० वृ--ईकन् फुर्फुरीका० नि० । १ ब्राह्मणयष्टिवृक्षे २ कुटिलकेशे उणा० । ३ अजगन्धिकायां (वावुइतुलसी) शब्दच० ४ महाकाले हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4856,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वर्व्वरीकः, पुं, (वृणुते इति । वृञ् वरणे + “शॄपॄ- वृञां द्वे रुक् चाभ्यासस्य ।” उणा० ४ । १९ । इति ईकन् द्विर्वचनं अभ्यासस्य रुगागमश्च ।) ब्राह्मणयष्टिकावृक्षः । कुटिलकुन्तलः । इत्यु- णादिकोषः ॥ अजगन्धिका । वावुइ तुलसी इति भाषा । इति शब्दचन्द्रिका ॥ महा- कालः । इति हेमचन्द्रः ॥ तत्र पवर्गीयबका- रादौ पठितोऽयं किन्तु मेदिन्यां चर्च्चरीकशब्द- स्यायमर्थः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-292-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें