🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:05:37 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वहन
vahana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वहन संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ वहनीय, वहमान, वहित]
१. बेड़ा । तरेंदा । नौका नाव ।
२. खींचकर अथवा सिर या कंधे पर लादकर एक जगह से दूसरी जगह ले जाना । जैसे,—भार वहन करना । रथ वहन करना ।
३. कंधे या सिर पर लेना ।
४. ऊपर लेना । उठाना ।
५. वास्तु विद्या में खंभे के नौ भागों में से सब से नीचे का भाग ।
६. बहना । प्रवाहित होना (को॰) ।
७. यान । सवारी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वहन mfn. bearing, carrying, conveying (see राज-व्˚)
वहन n. the act of bearing, carrying, conveying, bringing, MBh.; Kāv.; VarBṛS.
the flowing (of water), Nir. vi, 2
a ship, vessel, boat, Kathās.
the undermost part of a column, VarBṛS.
a square chariot with a pole, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (933,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वहनं [वह्-ल्युट्] 1 Carrying, bearing, conveying. --2 Supporting. --3 Flowing. --4 A vehicle, conveyance. --5 A boat, raft.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0954-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वहन न० वह--भावे ल्युट् । १ पुरभेदे त्रिका० २ प्रापणे । ३ गमने च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4867,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वहनं, क्ली, (उह्यतेऽनेनेति । वह + करणे ल्युट् ।) होडः । हुडी इति भाषा । यथा, -- “तरणो भेलके वारिरथो नौस्तरिकः प्लवः । होडस्तरान्धुर्व्वहनं वहित्रं वार्व्वटः पुमान् ॥” इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, कथासरित्सागरे । २५ । ४५ । “क्षणान्तरे च बणिजामाक्रन्दैस्तीव्रपूरितम् । भरादिव तदुत्पत्य वहनं समभज्यत ॥” वह + भावे ल्युट् । प्रापणम् । धारणम् । यथा, महाभारते । २ । ३१ । ४१ । “पावनात् पावकश्चासि वहनात् हव्यवाहनः ॥” वहतीति । वह + ल्युः । वाहके, त्रि । यथा, कथासरित्सागरे । ११९ । १९६ । “दैत्यानामधिपो विमानवहनः सान्तःपुरः सानुगः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-314-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें