🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:48:53 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वाजिनी
vājinī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वाजिनी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. घोड़ी ।
२. अश्वगंधा । असगंध ।
३. उषा (को॰) ।
४. अन्न (वेद) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वाजिनी (इनी), f. See below.
वाजिनी f. (of वाजिन्) a mare, L. (cf. comp.)
Physalis Flexuosa, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (938,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वाजिनी, स्त्री, अश्वगन्धा । घोटकी । शेषस्य पर्य्यायः । वडवा २ वामी ३ प्रसूका ४ आर्त्तवी ५ । अस्याः क्षीरगुणाः । “अश्वाक्षीरन्तु रूक्षाम्लं लवणं दीपणं लघु । देहस्थैर्य्यकरं बल्यं गौरवं कान्तिकृत् परम् ॥” तद्दधिगुणाः । “आश्वं दधि स्यान्मधुरं कषायं कफार्त्तिमूर्च्छामयहारि रूक्षम् । वाताल्पदं दीपनकारि नेत्र- दोषापहं तत् कथितं पृथिव्याम् ॥” * ॥ तन्नवनीतगुणाः । “आश्वन्तु नवनीतं स्यात् कषायं कफकासजित् । [] चक्षुष्यं कटुकञ्चोष्णमीषद्वातापहारकम् ॥” तद्घृतगुणाः । “अश्वासर्पिस्तु कटुकं मधुरञ्च कषायकम् । ईषद्दीपनदं मूर्च्छाहारि वाताल्पदं गुरु ॥” इति राजनिर्घण्टः ॥ * ॥ अपि च । “रूक्षोष्णं वडवाक्षीरं बल्यं श्वासानिलापहम् । अम्लं कटु लघु स्वादु सर्व्वमैकशफं तथा ॥” इति भावप्रकाशः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-321-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें