🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:36:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वादर
vādara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वादर †पु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ वारिद, वर्णविपर्यय द्वारा बादरि] बादल । मेघ । उ॰—(क) देति पाँवड़े अरघ चलीं लै सादर । उमगि चल्यो आनंद भुवन भुइँ बादर ।—तुलसी (शब्द॰) । (ख) लाल बिन कैसे लाल चादर रहैगी, हाय ! कादर करत मोहि बादर नए नए ।—श्रीपति (शब्द॰) ।
वादर संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कपास के सूत का कपड़ा ।
२. कपास का पेड़ ।
३. बेर का पेड़ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वादर, ˚रायण. See बादर.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (940,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वादर a. (री f.) Made or consisting of cotton. --रा The cotton shrub. --रं Cotton cloth.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0959-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बा(वा)दर पृ० ब(व)दर + स्वार्थेऽण् । १ कार्पासवृक्षे मेदि० । ब(व)दरस्येदं तस्म विकारो वा अण् । २ कार्पासस्तत्रे न० । ३ तद्वस्त्रादं ब्रि० अमरः । ४ कार्षासवृक्षे रपी अनन्तत्वेऽपि अजादराकृतिगस्मस्त्वात् टाप् शब्दच० ।
वादर न० वदरायाः कार्पास्याः विकारः अण । कार्पास- ऊत्रनिर्मिते वस्वादौ । वदरशब्दस्य ओष्ठ्यादित्वमित्यन्ये ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4569,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वा(बा)दरं, त्रि, (वदरात् वदराकारकार्पास- फलाद्भवम् । वदर + अण् ।) कार्पासनिर्म्मित- वस्त्रादि । इत्यमरः । २ । ६ । १११ ॥ वादरायाः कार्पास्या जातं इत्यर्थे ष्णप्रत्ययेन निप्पन्नम् ॥
वा(बा)दरः, पुं, (वदर + स्वार्थे अण् ।) कार्पास- वृक्षः । इति हेमचन्द्रः ॥ (वदरीवृक्षः । कुलगाछ इति भाषा ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-331-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें