🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:15:41 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वादित्र
vāditra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
यह चार प्रकार का वाद्य 'वाद्य', 'वादित्र', 'आतोद्य' कहलाता है (1.7.6) वाद्य · आतोद्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वादित्र संज्ञा पुं॰ [सं॰] बाद्य । बाजा । उ॰—पै मिलि बैठत जबै सबै रँगि जात एक रँग । भिन्न भिन्न वादित्र यथा मिलि बजत एक सँग ।—प्रेमघन॰ भा॰
१. पृ॰ ४ ।
२. वाद्यसंगीत (को॰) । यौ॰—वादित्रगण = वाद्य समूह । वाद्यश्रेणी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वादित्र n. a musical instrument, Āpast.
music, musical performance, ib.; Gobh.; Gaut. &c.
a musical choir, Uttamac.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (940,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वादित्रं 1 A musical instrument; N. 22. 22. --2 Instrumental music. --Comp. --गणः a band of music.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0959-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वादित्र न० वद--णिच्--इत्र । मृदङ्गादिवाद्ये अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4877,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वादित्रं, क्ली, (वाद्यते । वद् + णिच् + “भूवादि- गॄभ्यो णित्रम् ।” उणा० ४ । १७० । इति णित्रम् ।) वाद्यम् । इत्यमरः ॥ (यथा, भाग- वते । ३ । २४ । ७ । “अवादयंस्तदा व्योम्नि वादित्राणि धनाघनाः ॥” वादिनोऽर्थिनस्त्रायते इति । त्रै + कः । अर्थि- रक्षके, त्रि । यथा, वक्रोक्तिपञ्चाशिकायाम् । २९ । “कृत्वा त्वां पणवञ्चितं नहि मया द्यूतेन न प्रीयते नैवाहं पणवः कृशोदरि चितः शक्यो विधातुं त्वया । किं वादित्रविवक्षयात्र दयिते को वादिनस्त्रायते सूक्त्या निर्जितशैलराजसुत इत्यव्याज्जग- द्धूर्जटिः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-331-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें