🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:50:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वाधक
vādhaka
🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वाध्, वाध, वाधक, वाधन ना, वाधा See बाध्, बध, बधक, बाधन-ना, बाधा.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0959-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बा(वा)धकः, पुं, (बा(वा)धते इति । बाध + ण्वुल् ।) स्त्रीरोगविशेषः । यथा, -- “रक्तमाद्री तथा षष्ठी चाङ्कुरो जलकुमारकः । चतुर्विधो बाधकः स्यात् स्त्रीणां मुनिविभाषितः ॥ तेषां स्वभावं वक्ष्यामि यथाशास्त्रं विधानतः । एतेषां पूजनं कार्य्यं जनैः सन्तानकाङ्क्षिभिः ॥ निःसारणं स्थापनञ्च बलिदानं जपस्तथा । कर्त्तव्यो गुरुवाक्येन यथाशास्त्रं विचक्षणैः ॥ चतुर्विधो बाधकस्तु जायते ऋतुकालतः ॥” तस्य लक्षणं यथा, -- “व्यथा कट्यां तथा नाभेरधः पार्श्वे स्तनेऽपि च । रक्तमाद्रीप्रदोषेण जायते फलहीनता ॥ मासमेकं द्बयं वापि ऋतुयोगो भवेद्यदि । रक्तमाद्रीप्रदोषेण फलहीना तदा भवेत् ॥” इति रक्तमाद्र्याः ॥ “नेत्रे हस्ते भवेज्ज्वाला योनौ चैव विशेषतः । लालासंयुतरक्तञ्च षष्ठीबाधकयोगतः ॥ मासैकेन भवेद्यस्या ऋतुस्नानद्बयं तथा । मलिना रक्तयोनिः स्यात् षष्ठीबाधकयोगतः ॥” इति षष्ठ्याः ॥ [] “उद्बेगो गुरुता देहे रक्तस्रावो भवेद्बहु । नाभेरधो भवेत् शूलं चाङ्कुरः स तु बाधकः ॥ ऋतुहीना चतुर्म्मासं त्रिमासं वा भवेद्यदि । कृशाङ्गी करपादे च ज्वाला चाङ्कुरयोगतः ॥” इति चाङ्कुरस्य ॥ “सशूला च सगर्भा च शुष्कदेहाल्परक्तिका । जलकुमारस्य दोषेण जायते फलहीनता ॥ या कृशाङ्गी भवेत् स्थूला बहुकालऋतुस्तथा । गुरुस्तनी स्वल्परक्ता जलकुमारस्य दूषणात् ॥” इति जलकुमारस्य ॥ इति वैद्यकम् ॥ बाधाजनके, त्रि ॥ (यथा, मार्कण्डेये । ३४ । १६ । “घर्म्मो धर्म्मानुबन्धार्थो धर्म्मो नात्मार्थ- बाधकः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-419-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें