🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:33:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वारिज
vārija
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वारिज १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कमल ।
२. द्रोणी लवण । ३, मछली ।
४. शंख ।
५. घोंघा ।
६. कौड़ी ।
७. ? उत्तम सुवण । खरा सोना ।
८. एक प्रकार का शाक । विशेष दे॰ 'गौर सुवर्ण' (को॰) ।
९. लौंग (को॰) ।
वारिज २ वि॰ जल में उत्पन्न । जल में होनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वारि—ज mfn. born or produced in or by w˚, L.
वारि—ज m. a conch-shell, MBh.; R.
any bivalve shell, W.
(perhaps) a lotus, MBh. i, 3373 (Nīlak. ‘a fish’)
वारि—ज n. a lotus, Kāv.; Kathās.; BhP.
a kind of pot-herb, L.
cloves, L.
a kind of salt, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (943,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वारिज न० वारिणि जायते जन--ड । १ पद्मे २ लवङ्गे ३ गौरसुवर्णे ४ लवणभेदे च राजनि० । ५ शङ्खे हेमच० ६ शम्बूके पु० शब्दच० । ७ जलजातमात्रे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4883,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वारिजं, क्ली, (वारिणि जायते इति । जन + डः ।) द्रोणीलवणम् । गौरसुवर्णम् । पद्मम् । (यथा, अध्यात्मरामायणे । २ । ९ । २ । “स तत्र वज्राङ्कुशवारिजान्वित- ध्वजादिचिह्नानि पदानि सर्व्वतः ॥”) लवङ्गम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (वारिजात- मात्रे, त्रि । यथा, महाभारते । १ । ८१ । १४ । “केनास्यर्थेन नृपते ! इमं देशमुपागतः । जिघृक्षुर्वारिजं किञ्चिदथवा मृगलिसया ॥” “वारिजं मीनंपद्मादि वेति ।” तट्टीकायां नील- कण्ठः ॥)
वारिजः, पुं, (वाराण जायते इति । जन + डः ।) शङ्खः । इति हेमचन्द्रः ॥ शम्बूकः । इति शब्द- माला ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-349-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वारिज" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें