🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:40:15 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वार्य
vārya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वार्य १ वि॰ [सं॰]
१. जो रोका जा सके । जिसका निवारण हो सके । वारणीय ।
२. जिसे वारण करना हो । जिसे रोकना हो ।
३. वारि संबंधी । जल संबंधी [को॰] ।
वार्य २ संज्ञा पुं॰
१. आशीर्वाद । वरदान ।
२. जायदाद । संपत्ति ।
३. दीवार [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वार्य mfn. (for 2. and 3. See p. 944, col. 1) watery, aquatic, L.
2. वार्य mfn. (for 1. See p. 943, col. 3) to be warded off or prevented or checked or impeded, MBh.; Kāv. &c.
वार्य m. a wall, R.
3. वार्य mfn. to be chosen, Pāṇ. iii, 1, 101, Sch.
precious, valuable, RV.
वार्य n. treasure, wealth, goods, ib.
4. वार्य m. (for 1. 2. 3. see pp. 943, col. 3, and 944, col. 1) patr. (?), ĀrṣBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (943,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वार्यं A blessing, boon. --(pl.) Possessions.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0962-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वार्य्यं, त्रि, (वारि + ष्यञ् ।) वारिसम्बन्धि । वारि- शब्दात् ष्ण्यप्रत्ययेन निष्पन्नम् ॥ (वृङ् सम्भक्तौ + “ऋहलोर्ण्यत् ।” ३ । १ । १२४ । इति ण्यत् । वरणीये, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । ३ । २१ । २ । “स्वधर्म्मन् देववीतये श्रेष्ठं नो धेहि वार्य्यम् ॥” निवारणीयः । यथा, महाभारते । ५ । १८९ । ६ । “स्त्रीभारे परिनिर्ब्बिण्णा पुंस्त्वार्थे वृतनिश्चया । भीष्मे प्रतिचिकीर्षामि नास्मि वार्य्येति वै पुनः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-353-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें