🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:54:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वासुकि
vāsuki
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सर्पराज (1.8.4)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वासुकि संज्ञा पुं॰ [सं॰] आठ नागों में से दूसरा नागराज । यौ॰—वासुकिसुता = वासुकि की पुत्री । सुलोचना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वासुकि m. (fr. वसुक) N. of a divine being, Gobh.; Kauś.
of a serpent-king (one of the three chief kings of the Nāgas, the other two being Śeṣa and Takṣaka; the gods and demons used the serpent Vāsuki as a rope for twisting round the mountain Mandara when they churned the ocean, RTL. 108, 233), MBh.; R. &c.
of an author, Pratāp., Sch.
of another man, Pravar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (948,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वासुकिः, वासुकेयः N. of a [] celebrated serpent, king of snakes (said to be a son of Kaśyapa); Ku. 2. 38, Bg. 10. 28.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0964-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वासुकि पु० वसुना शिरस्थरत्नेन कायति कै--क स एव इञ् । १ सर्पराजे “भगिनी वासुकेस्तथा” मनसास्तोत्रम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4888,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वासुकिः, पुं, वसुकस्यापत्यमिति । वसुक + इञ् ।) अहिपतिः । तत्पर्य्यायः । सर्पराजः २ । इत्य- मरः ॥ वासुकेयः ३ । इति शब्दरत्नावली । तस्योत्पत्तिर्यथा, -- “सुरसा जज्ञिरे सर्पांस्तेषां राजा तु तक्षकः । वासुकिश्चैव नागानां गणाः क्रोधतमोऽधिकः ॥” इति वह्निपुराणे काश्यपीयवंशः ॥ (जरत्कारुमुनिपत्नी मनसादेवी तु अस्येव भगिनी । “आस्तीकस्य मुनेर्माता भगिनी वासुके स्तथा । जरत्कारुमुनेः पत्नी नागमातर्नमोऽस्तु ते ॥” इति मनसाप्रणाममन्त्रः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-357-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वासुकि" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें