🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:20:35 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विदल
vidala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विदल १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. लाल रंग का सोना ।
२. सोना । स्वर्ण ।
३. अनार का दाना वा कल्क ।
४. बाँस का बना हुआ दौरा या और कोई पात्र ।
५. चना ।
६. पीठी ।
७. पहाड़ी आबनूस (को॰) ।
८. विभाग । पार्थक्य (को॰) ।
९. टुकड़ा (को॰) ।
१०. वेतस (को॰) ।
११. टहनी (को॰) ।
१२. दाल (को॰) ।
विदल २ वि॰ विकसित । खिला हुआ ।
३. जिसमें दल न हों । बिना दल का ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वि—दल mfn. (for 2. See वि-√ दल्) leafless, MW.
2. वि-दल mf(आ)n. (cf. बिदल; for 1. See p. 950, col. 3) rent asunder, split, Gṛhyās.
expanded, blown, Śiś.
वि-दल m. rending, dividing, separating, W.
sweetmeats, a cake, L.
Bauhinia Variegata, L.
वि-दल n. anything split or pared, a chip, piece, fragment, Gaut.; MārkP.; Suśr. &c.
split bamboo, a cane, Mn. ix, 230
wicker-work, Yājñ. i, 85
a split pea, Suśr.
pomegranate bark, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (950,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विदल a. 1 Split, rent asunder. --2 Opened, blown (as a flower &c.). --लः 1 Dividing, separating. --2 Rending, splitting. --3 A cake. --4 Mountain ebony. --लं 1 A basket of split bamboos or any vessel of wicker-work. --2 The bark of pomegranate. --3 A twig. --4 The chips of a substance. --5 Split peas.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0974-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विदल त्रि० विशेषेण दल्यते दल--घञर्थे क । १ द्विधाभूते २ दाडिमकल्के ३ वंशादिपात्रे ४ स्वर्णादेरवयवे च न० । ५ कलायादौ न० अमरभरतौ ६ रक्तकाञ्चने ७ पिष्टके न० शब्दच० । ८ त्रिवृति (तेओडि) स्त्री राजनि० । प्रा० ब० । ९ दलशून्ये त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4900,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विदलं, क्ली, (विघट्टितं दलं यस्य ।) द्बिधाकृत- कलायादि । दालि इति भाषा । स्वर्णादेरव- यवः । दाडिमकल्कः । वंशादिकृतपात्रविशेषः । इति क्लीवलिङ्गसंग्रहे अमरभरतौ ॥
विदलः, पुं, (विघट्टितानि दलानि यस्य ।) रक्त- काञ्चनः । इति शब्दरत्नावली ॥ पिष्टकः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-387-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें