🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:36:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विप्लुत
vipluta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विप्लुत १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] विस्फोट । स्फोट [को॰] ।
विप्लुत २ वि॰ [सं॰]
१. छितराया हुआ । बिखरा हुआ ।
२. घबराया हुआ । आकुल ।
३. क्षुब्ध । व्यग्र । दुखी ।
४. भ्रष्ट । पतित ।
५. नियम, प्रतिज्ञा आदि से च्युत ।
६. व्यसन के कारण किसी वस्तु के अभाव में ब्याकुल । व्यसनार्त ।
७. इधर उधर बहा हुआ (को॰) ।
८. डूबा हुआ । निमग्न । बाढ़ग्रस्त (को॰) ।
९. विध्वस्त । उजड़ा हुआ (को॰) ।
१०. अपमानित । अनादृत (को॰) ।
११. नष्ट । बरबाद (को॰) ।
१२. तिरोहित । विलुप्त (को॰) ।
१३. विपरीत । उलटा (को॰) ।
१४. असत्य । मिथ्या । झूठा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-प्लुत mfn. drifted apart or asunder, scattered, dispersed &c.
confused, disordered, gone astray, lost, perished, Mn.; MBh. &c.
suffused, dimmed (as the eyes), R.
agitated, excited, troubled (as speech or reason), MBh.
broken, violated (as chastity, a vow &c.), Mn.; Yājñ.; BhP.
vicious, immoral, Kathās.
committing adultery with (सह), Mn. viii, 377
(with कर्मणा) wrongly treated, mismanaged (in med.), Car.
(with प्लव) drawn out of the water, landed (?), Hariv.
depraved, wicked, W.
contrary, adverse, ib.
inundated, immersed, ib.
वि-प्लुत n. springing or bursting asunder, Hariv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (976,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विप्लुत p. p. 1 Drifted about. --2 Drowned, submerged, deluged, overflowed. --3 Confounded, disturbed. --4 Ravaged, devastated. --5 Lost, disappeared. --6 Disgraced, dishonoured. --7 Ruined. --8 Obscured, disfigured. --9 Depraved, dissolute, profligate, guilty of lewdness. --10 Contrary, reverse. --11 Turning out false; नैते वाचं विप्लुतां व्याहरंति U. 4. 18.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0983-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विप्लुत त्रि० वि + प्लु--क्त । १ व्यसनयुक्ते हेमच० २ उपद्रुते च “अविप्लुतब्रह्मचर्य्यः” स्मृतिः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4913,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विप्लुतः, त्रि, (वि + प्लु + क्तः ।) व्यसनार्त्तः । तत्- पर्य्यायः । पञ्चभद्रः २ व्यसनी ३ । इति हेम- चन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-409-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬