🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:54:33 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वीरासन
vīrāsana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वीरासन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बैठने का एक प्रकार का आसन या मुद्रा जिसका व्यवहार प्रायः पूजन और तांत्रिकों आदि के साधन में होता है । इसमें बाएँ पैर और टखने पर दाहिनी जाँघ रखकर बैठते हैं ।
२. काई एक जानु मोड़कर बैठना (को॰) ।
३. युद्धक्षेत्र । रणभूमि (को॰) ।
४. निगरानी करने की जगह । संतरी की चौकी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वीरासन n. ‘hero-sitting’, W.
sleeping out in the open air, the station of a guard or sentinel, BhP., Sch.
standing on an elevated spot (= ऊर्ध्वावस्थान), ib.
a bivouac, W.
a partic. sitting posture practised by ascetics (squatting on the thighs, the lower legs being crossed over each other = पर्यङ्क, q.v.; cf. also 1. आसन, p. 159), Mn.; MBh. &c.
a field of battle, W.
kneeling on one knee, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1006,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वीरासन न० वीरस्येवासनम् “एकपादमथैकस्मिन् विन्य- सेदूरुसंस्थितम् । इतरस्मिन् तथा पश्चात् वीरासनमिति स्मृतम्” इत्युक्ते आसनभेदे तन्त्रम् । २ भित्त्याद्यनवल- म्बनेन स्थितौ “रात्रौ वीरासनं वसेत्” मनुव्या० कुल्लू० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4944,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वीरासनं, क्ली, (वीराणां साधकानामासनम् ।) भित्त्याद्यनाश्रित्योपवेशनम् । यथा, -- “दिवानुगच्छेत्ता गास्तु तिष्ठन्नूर्द्ध्वं रजः पिबेत् । [] शुश्रूषित्वा नमस्कृत्वा रात्रौ वीरासनं वसेत् ॥” इति प्रायश्चित्ततत्त्वे मनुः ॥ अन्यच्च । “एकपादमथैकस्मिन् विन्यसेदुरु संस्थितम् । इतरस्मिन् तथा पश्चाद्वीरासनमिदं विदुः ॥” इति घेरण्डसंहिता ॥ (यथा, रघुवंशे । १३ । ५२ । “वीरासनैर्ध्यानजुषामृषीणा- ममी समध्यासितवेदिमध्याः । निर्व्वातनिष्कम्पतया विभान्ति योगाधिरूढा इव शाखिनोऽपि ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-474-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "वीरासन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें