🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:59:28 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वैजयंती
vaijayaṃtī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वैजयंती संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ वैजयन्ती]
१. पताका । झंडा ।
२. जयंती नामक वृक्ष ।
३. एक प्रकार की माला जो पाँच रंगों की और घुटनों तक लटकती हुई होती थी । कहते हैं, यह माला श्रीकृष्ण जी पहना करते थे ।
४. चिह्न । लक्षण (को॰) ।
५. विजयमाल (को॰) ।
६. अग्निमंथ वृक्ष (को॰) ।
७. एक कोश का नाम (को॰) ।
८. हार । माला ।(को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वैजयन्ती f. a flag, banner, MBh.; Kāv. &c.
an ensign, W.
a kind of garland prognosticating victory, MBh.; Pur.
the necklace of Viṣṇu, MW.
N. of the 8th night of the civil month, Sūryapr.
Premna Spinosa, Suśr.
Sesbania Aegyptiaca, L.
N. of a lexicon by Yādavaprakāśa
of a Comm. to Viṣṇu's Dharmaśāstra (IW. 304, 305)
N. of various other works.
of a town or a river, AV.Pariś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1021,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वैजयंती 1 A banner, flag; स्तनपरिणाहविलासवैजयंती Māl. 3. 15. --2 An ensign. --3 A garland, necklace. --4 The necklace of Viṣṇu. --5 N. of a lexicon.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1013-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वैजयन्ती, स्त्री, पताका । इत्यमरः ॥ (यथा, रघुः । ६ । ८ । [] “सञ्चारिते चागुरुसारयोनौ धूपे समुत्सर्पति वैजयन्तीः ॥”) जयन्तीवृक्षः । इति मेदिनी ॥ अग्निमन्थवृक्षः । इति हेमचन्द्रः ॥ पञ्चवर्णमयी जानुपर्य्यन्त- लम्बिता माला । यथा, -- “उपगीयमान उद्गायन् वनिताशतयूथपः । मालां बिभ्रद्वैजयन्तीं व्यचरन् मण्डयन् वनम् ॥” इति श्रीभागवते १० स्कन्धे ३१ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-509-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "वैजयंती" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें