🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:53:09 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

व्यवसित
vyavasita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
व्यवसित १ वि॰ [सं॰]
१. जिसका अनुष्ठान किया गया हो व्यवसाय किया हुआ ।
२. जो कोई काम करने के लिये तैयार हो । उद्यत । तत्पर ।
३. जो निश्चय किया जा चुका हो । निश्चित ।
५. धैर्यवान् ।
६. ठगा हुआ । वंचित (को॰) ।
७. उत्तरदायित्व लेनेवाला (को॰) ।
व्यवसित २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. निश्चय । निर्धारण ।
२. छल । वंचना [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्य्-अवसित mfn. finished, ended, done, Kāṭh.
decided, determined, resolved, undertaken (also n. impers.; with dat. or inf.), MBh.; Kāv. &c.
one who has resolved upon or is determined or willing to (loc., dat., or inf.), Kāv.; Pur.
settled, ascertained, known (n. impers.), convinced or sure of anything (with सम्यक्, ‘one who has ascertained what is right’; with acc., ‘one who has acknowledged anything as true’), MBh.; BhP.
deceived, tricked, cheated, disappointed, L.
energetic, persevering, making effort or exertion, W.
व्य्-अवसित n. resolution, determination, Kāv.; Pur.
an artifice, contrivance, Mṛcch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1033,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्यवसित p. p. 1 Endeavoured, attempted; Ś. 6. 8. --2 Undertaken. --3 Resolved, determined settled. --4 Devised, planned. --5 Endeavouring, resolving. --6 Persevering, energetic. --7 Cheated, deceived. --तं Ascertainment, determination.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1020-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्यवसितः, त्रि, (वि + अव + सो + क्तः ।) प्रता- रितः । इति मूरिप्रयोगः ॥ अनुष्ठितः । [] निश्चितः । इति व्यवसायिव्यवसायशब्दार्थ- दर्शनात् ॥ (यथा, रामायणे । २ । २४ । १ । “तं समीक्ष्य व्यवसितं पितुर्निर्द्देशपालने । कौशल्या वाष्पसंरुद्धा वचो धर्म्मिष्ठमब्रवीत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-534-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें