🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:06:03 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

व्याहत
vyāhata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
व्याहत वि॰ [सं॰]
१. मना किया हुआ । निवारित । निषिद्ध ।
२. व्यथ ।
३. हताश । निराश (को॰) ।
४. भ्रामंत । व्याकुल । चकराया हुआ (को॰) ।
५. जिसपर चाट का गई हो (को॰) ।
६. परस्पर विरुद्ध । परस्पर विरोधी (को॰) ।
७. रोका हुआ । बाधित । विफल या निष्फल किया हुआ ।
८. भयभात । भयालु । भययुक्त (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्य्-आहत mfn. struck at, hit, R.
obstructed, impeded, repelled, disappointed, MBh.; Kāv. &c.
conflicting with, contradictory, MBh.; Sarvad.
confused alarmed, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1039,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्याहत p. p. 1 Obstructed, impeded. --2 Repelled, repulsed. --3 Foiled, disappointed; Śi. 3. 40. --4 Confused, bewildered, alarmed. --Comp. --अर्थता one of the faults of composition; see K. P. 7.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1024-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्याहत त्रि० वि + आ + हन--क्त । व्याघातयुक्ते ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4989,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्याहतः, त्रि, (वि + आ + हन + क्तः ।) विशेषे- णाहतः । व्यर्थः । यथा । सुप्तव्यासक्तमनसाञ्चे- न्द्रियार्थयोः सन्निकर्षनिमित्तत्वात् तैश्चाप- देशाज्ज्ञानविशेषाणां व्याहतत्वादहेतुः । इति गोतमसूत्रे प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणम् ॥ अपि च । “अव्याहताज्ञः सर्व्वासु यः सदा देवयोनिषु । निर्ज्जिताखिलदैत्यारिः स यदाह शृणुष्व तत् ॥” इति देवीमाहात्म्यम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-552-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें