🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:06:54 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

व्रजवर
vrajavara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
व्रजवर संज्ञा पुं॰ [सं॰] श्रीकृष्ण [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्रज—वर m. ‘best in Vraja’, N. of Kṛṣṇa, MatsyaP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1042,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्रजवर पु० व्रजानां तत्स्थानां वरः प्रार्थनोयः । श्रीकृष्णे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4991,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्रजवरः, पुं, (व्रजे वरः श्रेष्ठः ।) श्रीकृष्णः । स तु द्वादशाधिवनान्तर्गतजाववटाधिवनाधिपो देवः । “अथ जाववटाधिवनाधिपव्रजवरमन्त्रः । शौन- कीये । ‘वटाद्बहिः समन्तात्तु सघनं वनमास्थितम् । तमेवाधिवनं ख्यातं वटसेवापरायणम् ॥ तस्मिन्मध्ये वटं श्रेष्ठं कृष्णक्रीडावरप्रदम् । वटाद्बहिर्वनं ज्ञातं मध्ये चैव वटं स्मृतम् ॥ वटं वृक्षं स्थितं तत्र वटसंज्ञं विधीयते । वटजावानुसारेण वटलिङ्गानि दर्शयेत् ॥’ वटस्थानलिङ्गम् । ओँ ठः जाँ वटाधिवनाधि- पतये व्रजवराय नमः । इत्येकोनविंशाक्षरो जाववटाधिवनाधिपव्रजवरमन्त्रः । अनेन मन्त्रेण प्राणायामः । अस्य मन्त्रस्य व्यलीक ऋषि- र्जाववटाधिपो व्रजवरो देवता पङ्क्तिच्छन्दः मम सकलसौभाग्यसम्पत्फलप्राप्त्यर्थे जपे विनि- योगः । न्यासं पूर्व्ववत् । अथ ध्यानम् । ‘नानाशृङ्गारभूषाढ्यं राधाकृष्णं मनोहरम् । ध्यायेद्युगलमूर्त्तिञ्च वनयात्रावरप्रदम् ॥’ इति ध्यात्वा यथाशक्ति जपं कृत्वा गुह्यातीत्या- दिना जपं समर्पयेत् । इति जाववटाधिवना- धिपव्रजवरमन्त्रः ।” इति व्रजभक्तिविलासे १ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-555-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें