🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:35:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शंढ
śaṃḍha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शंढ संज्ञा पुं॰ [सं॰ षण्ढ]
१. नपुंसक । वंध्या पुरुष ।
२. वृष । साँड़ ।
३. उन्मत्त साँड़ ।
४. राजाओं के अंतःपुर का वह सेवक जो पुस्त्वविहीन हिंजड़ा होता था ।
५. उन्मत्त पुरुष । पागल व्यक्ति [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शंढः 1 A eunuch, an impotent man. --2 A male attendant in the women's apartments (chosen from the class of eunuchs or emasculated persons). --3 A bull. --4 A bull at liberty to move. --5 A mad-man.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1030-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शण्ढ न० शण--ढ तस्य नेत्त्वम् । १ अन्तःपुररक्षके कृत्रिम- क्लीवे २ क्लीवमात्रे भरतः । ३ वृषे मेदि० ४ बन्ध्यपुरुषे जटा० ५ उन्मत्ते धनङ्गयः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5080,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शण्ढः, पुं, (शाम्यति ग्राम्यधर्म्मात् । शम + “शमेर्ढः ।” उणा० १ । १३१ । इति ढः ।) अन्तर्महल्लिकः । अभ्यन्तरस्त्रीरक्षकोऽयम् । खोजा इति भाषा । तत्पर्य्यायः । वर्षवरः २ । तल्लक्षणम् यथा, -- “ये त्वल्पसत्त्वाः प्रथमाः क्लीवाश्च स्त्रीस्वभा- विनः । जात्या न दुष्टाः कार्य्येषु ते वै वर्षवराः स्मृताः ॥” इति ॥ नपुंसकम् । हिज्डे इति भाषा । इत्यमर- भरतौ ॥ गोपतिः । शाँड इति भाषा । इति मेदिनी ॥ बन्ध्यपुरुषः । इति जटाधरः ॥ उन्मत्तः । इति धनञ्जयः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-014-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें